[amdavadis4ever] તડકભડક - Gujarati (Posted by B D Jesrani)

 

Please use http://translate.google.com/ to translate this article to Language of your choice. અહિંસાની ખાલીપીલી વાતો કર્યા કરતા લોકો માટે (તડકભડક) હિંસાનું અસ્તિત્વ રામાયણ અને મહાભારતના કાળ કરતાં પણ અનેકગણા સૈકાઓ જૂનું છે. હિંસાનું મહત્ત્વ પણ આ કાળ દરમ્યાન સ્થપાઈ ગયું. ન તો રામે રાવણ આગળ સત્યાગ્રહ કર્યો હતો ન અર્જુને યુધિષ્ઠિર સમક્ષ. આમ છતાં નાનપણથી આપણે બાળકને હિંસાથી દૂર રહેવાની અને માત્ર કૂણી લાગણીઓને જ મનમાં ઉછેરવાની શીખ આપીએ છીએ. બાળક જયાં સુધી સમજશે નહીં કે હિંસા શું ત્યાં સુધી એને કેવી રીતે ખબર પડશે કે એણે શેનાથી દૂર રહેવાનું કહેવામાં આવી રહ્યું છે. સેક્સને સમજાવ્યા વિના બ્રહ્મચર્ય પળાવવા જેવી આ વાત થઈ. આ રીતે દબાયેલી સેક્સની લાગણીઓનો ઉછાળો વિકૃત સ્વરૂપે બહાર આવતો હોય છે. હિંસક લાગણીઓ પણ જ્યારે આ રીતે ધરબાઈને પડી રહે છે ત્યારે એનો વિસ્ફોટ વિકૃત પરિણામો લાવે છે. સેક્સ અને હિંસાની સરખામણી અહીં પૂરી થાય છે. કારણકે,સેક્સમાં સંયમ હજુ શકય છે, પણ એનો સંપૂર્ણ ત્યાગ અશક્ય છે. જ્યારે હિંસાને સમજવાથી માત્ર એના પરનો સંયમ જ શકય નથી બનતો, એનો સંપૂર્ણ ત્યાગ પણ શકય બને છે.    હિંસા માણસના મૂળભૂત સ્વભાવમાં એકરસ થયેલી છે. નાનું બાળક ઘરમાં મસ્તીતોફાન કરતું હોય ત્યારે તમે એને કેવી રીતે વારો છો? મસ્તી નહીં કરવાની હોં, માર પડે! નાનપણથી જ તમે બાળકને શિખવાડો છો કે કોઈકને મારવાથી કે મારવાની ધમકી આપવાથી તમે તમારું ધાર્યું કરી શકો છો. હિંસાની શક્તિનો અહીં બાળકને પહેલીવાર પ્રચ્છન્ન પરિચય થાય છે.   મહાભારત અને રામાયણમાં અશુભ પરના શુભનો વિજય માત્ર ઉપદેશો આપવાથી પ્રાપ્ત નથી થતો. બેઉ પક્ષે ભરપૂર હિંસાનું આચરણ થયા પછી વિજયની અંતિમ ક્ષણો આવે છે. ગીતાના પ્રથમ અધ્યાયમાં ધૃતરાષ્ટ્રને રિર્પોિંટગ કરતાં સંજય કહે છે કે, પાંડવોના સૈન્યને રણમાં ગોઠવાયેલું જોઈને રાજા દુર્યોધન દ્રોણાચાર્ય પાસે જઈને બોલ્યાઃ   'હે આચાર્ય, આપના બુદ્ધિમાન શિષ્ય દ્રુપદપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ને ગોઠવેલાં પાંડવોના આ મોટા સૈન્યને જુઓ. એમાં અનેક મહારથીઓ જેવા કે ભીમ, અર્જુન, યુયુધાન-(સાત્યકિ),વિરાટ દ્રુપદ, ધૃષ્ટકેતુ, ચેકિતાન, કાશીરાજ, પુરુજિત, કુંતિભોજ અને મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવા શૈલ્ય, તેમ જ પરાક્રમી યુધામન્યુ, ઉત્તમૌજા, સુભદ્રાપુત્ર (અભિમન્યુ) અને દ્રૌપદીના પુત્રો દેખાય છે. એ બધા જ મહારથી છે.'   દુર્યોધન દ્રોણને આગળ કહે છેઃ 'હે, બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ (દ્વિજોકીમ)! આપણા પક્ષના મોટા-મોટા યોદ્ધાઓ જેવા કે આપ પોતે, ભીષ્મ, કર્ણ, કૃપાચાર્ય, અશ્વત્થામા, વિકર્ણ અને સોમદત્તના પુત્ર ભૂરિશ્રવા છે. એ ઉપરાંત બીજા અનેક શૂરવીરો મારા માટે પ્રાણ અર્પણ કરવાની તૈયારી સાથે ઊભા છે. તેઓ બધા અનેક જાતનાં શસ્ત્રો ધારણ કરનારા અને યુદ્ધમાં કુશળ છે.'   હવે અહીં એક ટ્રિકી શ્લોક આવે છે જેનો ગુજરાતી અનુવાદ બે મહાનુભાવોએ તદ્ન સામસામેના છેડે રહીને કર્યો છેઃ   અપર્યાન્ત તદ્ અસ્માકમ્ બલં ભીષ્માભિરક્ષિતમ્   પર્યાપ્તં ત્વિદમ્ એતેષામ્ બલં ભીમાભિરક્ષિતમ્   આ શ્લોકનો અનુવાદ ગાંધીજીએ 'અનાસક્તિ યોગ'માં આ રીતે કર્યો છેઃ '(છતાં) ભીષ્મે રક્ષેલી આપણી સેનાનું બળ અપૂર્ણ છે, જ્યારે ભીમથી રક્ષિત તેમની સેના પૂરી છે.'   ગાંધીજીનો આ અનુવાદ વિનોબા, કાકા કાલેલકર, મહાદેવ દેસાઈ તથા કિશોરલાલ દા. મશરૂવાળા જોઈ ગયા છે એવું ગાંધીજીએ પ્રસ્તાવનામાં નોંધ્યું છે.   'ગીતા એક અનુશીલનમાં મોરારજી દેસાઈએ આ શ્લોકનો અનુવાદ આ મુજબ આપ્યો છે.'     'ભીષ્મ વડે રક્ષાયેલી આપણી સેનાનું બળ અમર્યાદિત છે, જ્યારે ભીમ વડે રક્ષાયેલી એમની સેનાનું બળ મર્યાદિત છે.'   સંસ્કૃત શબ્દ 'અપર્યાપ્ત'નો અર્થ ગૂજરાત વિદ્યાપીઠ પ્રકાશિત અને ગોપાળદાસ જીવાભાઈ પટેલ સંપાદિત સંસ્કૃત, ગુજરાતી વિનીત કોશમાં આપ્યો છે. 'પૂરતું નહીં તેવું, થોડું'બીજો અર્થ છેઃ 'અસમર્થ અથવા અશક્તિમાન.'   આમ, મોરારજીભાઈએ 'અપર્યાપ્ત' શબ્દનો અર્થ 'અમર્યાદિત' કર્યો છે તે યોગ્ય નથી જણાતો. જોકે, મોરારજીભાઈના અનુવાદની તરફેણમાં બે મુદ રજૂ કરી શકાય. એક,સ્વામી ચિદ્ભવાનંદ (શ્રી રામકૃષ્ણ તપોવનમ્)ના અંગ્રેજી અનુવાદમાં ભીમના લશ્કરને મીગર (પાંખું, અપૂરતું) અને ભીષ્મરસિત આપણા દુર્યોધનના લશ્કરને મલ્ટિટયુડિનસ (મોટી સંખ્યાનું) ગણાવવામાં આવ્યું છે. બીજું, દુર્યોધન પોતે શા માટે દ્રોણાચાર્ય પાસે પોતાના જ પક્ષના સૈન્યને અન્ડરએસ્ટિમેટ કરે એવો સવાલ પણ થાય.     જોકે, ગાંધીજીનો અનુવાદ જે મહાનુભાવોની આંખ તળેથી પસાર થઈને મંજૂર થયો છે એની યાદી જોતાં અપર્યાપ્તનો ભાવર્થ 'અપૂર્ણા' અને પર્યાપ્તનો અર્થ 'પૂરતો' સ્વીકારી લેવામાં કોઈ અડચણ ન હોઈ શકે. સોરી, મોરારજીભાઈ.   હિંસાની વાત કરતી વખતે સહેજ લંબાણપૂર્વક આ શ્લોક વિશે વાત કરવી જરૂરી હતી. આયોજિત હિંસાના આરંભ પહેલાં સામા પક્ષે રહેલા બળના કયાસ બરાબર કાઢી લેવો જરૂરી. સામાવાળો આપણા કરતાં વધુ બળવાન દેખાય ત્યારે બે હકીકત સ્વીકારીને આપણા પોતાના પક્ષની સલામતીની ફરી એકવાર ખાતરી કરી લેવી જોઈએ, જેમ દુર્યોધને કરી એમ. ભીષ્મે રક્ષેલી આપણી (કૌરવોની) સેનાનું બળ અપૂરતું છે, જ્યારે ભીમથી રક્ષિત એમની (પાંડવોની) સેના પૂરતી છે એવું દ્રોણાચાર્યને જણાવીને તરત જ દુર્યોધન ઉમેરે છેઃ   'તેથી તમે સૌ પોતપોતાના સ્થાનેથી બધા માર્ગો પર ભીષ્મ પિતામહની બરાબર રક્ષા કરજો. ('અયનેષુ ચ સર્વેષુ યથાભાગમ્ અવસ્થિતાઃ, ભીષ્મમ્ એવાભિરક્ષન્તુ ભવન્તઃ સર્વ એવ હિ').   હિંસા આચરવાના ગેરફાયદા વિશે સૌ કોઈ જાણે છે એટલે એને દોહરાવાનો અર્થ નથી. હિંસાની લાગણીને સમજીને એને ખાળવાના પ્રયત્નો શોધી શકાય? અથવા કોઈને હાનિ ન પહોંચે એવી કઈ રીતે એને વાળી શકાય? મોટી સમસ્યા આ જ છે.   શાળામાં પ્રેમ, સદ્ભાવ, વિવેક વગેરે સદ્વર્તનોની વાતો કરતા પાઠ શીખવાડવામાં આવે છે, એવો બોધ આપતી વાર્તાઓ કહેવામાં આવે છે. પણ હિંસાત્મક પાસાંને કોઈ અડતું નથી. મારામારી અને ફાઈટિંગની વાતો સાંભળવી બચ્ચાંઓને ગમે છે જે તમે નથી સંભળાવના એટલે તેઓ ટીવી ભેગા થઈ જાય છે. રામાયણ અને મહાભારતમાંની અનેક કથાઓ તેમ જ એ પ્રકારના કથાવસ્તુ પર વણેલી આધુનિક કથાઓમાં હિંસાનાં વર્ણનો વિગતે દર્શાવ્યા પછી બાળકોમાં હિંસક વૃત્તિ વધવાની છે? ના. લોકો એકબીજા સાથે ઝઘડી પડે અને મારામારી કરી બેસે એ સાહજિક છે, એવું બાળકને શીખવવું જોઈએ, એટલું ઉમેરીને કે બેઉ જણ ધારે તો સમાધાન કરીને વધુ સારી જિંદગી જીવી શકે એમ છે.   સ્પર્ધાત્મક રમતોમાં આક્રમકવૃત્તિની આળપંપાળ કરવામાં આવે છે, તમારી અંદર રહેલા એગ્રેશનને બહેલાવવાનું કહેવામાં આવે છે, પણ એ આવેગને વ્યક્ત કરવાનો પૂરેપૂરો છૂટો દોર નથી મળતો. ઉશ્કેરાયેલી લાગણીઓ વ્યક્ત કર્યા વિના જ શાંત કરી નાખવી પડે ત્યારે એ કાયમ માટે નષ્ટ નથી થઈ જતી, પણ સુષુપ્ત જવાળામુખીની જેમ માંહેથી ઊકળ્યા કરે છે.   બાળકમાં ઝનૂન ઉત્પન્ન કરતી લાગણીઓને ચૂપ કરી દેવાને બદલે એ વિશે એમની પાસેથી જ સાંભળીશું તો બાળકને ખ્યાલ આવશે કે એના પોતાનામાં આવી લાગણી પણ છે. એક વખત એને ખ્યાલ આવે કે પોતે હિંસક બની શકે એમ છે ત્યારે તમે એને શીખવી શકો છો કે કયારે હિંસક બનાય અને ક્યારે નહીં. આત્મરક્ષણ માટે કે પછી સમાજના હિત ખાતર કે પછી રાષ્ટ્રના રક્ષણ માટે હિંસક બનવું એમાં કશું ખોટું નથી.   ગાંધીજીએ ૧-૧-૧૯૩૯ના 'હરિજનબંધુ'માં પોતાને મળેલા એક કોલેજ ગર્લના પત્ર વિશે વાત કરી છે. આ ટીનએજ છોકરીએ ગાંધીજીને પૂછાવ્યું હતું કે, નિર્જન રસ્તે એકલી જતી વિર્દ્યાિથનીની કોઈ છેડતી કરે ત્યારે પણ શું છોકરીએ અહિંસાના સિદ્ધાંતને વળગી રહેવું? 'ના.' ગાંધીજીએ કહ્યું હતું અને જવાબ વાળ્યો હતોઃ 'જ્યાં તાત્કાલિક અંગત રક્ષાનો જ સવાલ હોય ત્યાં, પત્ર લખનાર બાળાએ પોતે શરીરબળમાં નબળી હોવા છતાં જે ઉપાય લીધો તે તદ્ન બરાબર હતો.'     અને આ બાળાએ શું ઉપાય લીધો હતો? છેડતી કરનાર સાયકલવાળા પર કચકચાવીને પોતાના હાથમાંની ચોપડી ઝીંકી દીધી હતી. ગાંધીજીએ વિગતે સમજાવ્યું છે કે, આવા વખતે હિંસક બનવામાં વાંધો નહીં. જોકે, ગાંધીજીએ બીજી ઘણી બાબતોમાં અહિંસાના રબર બેન્ડલે એટલું બધું ખેંચ્યું કે અહિંસાની આખી કન્સેપ્ટ જ તૂટું તૂટું થઈ ગઈ.      હિંસાથી દૂર ભાગતી પ્રજા શત્રુઓનો સામનો કરવાનો આવે ત્યારે નમાલી બની જાય છે. શત્રુઓ પ્રત્યેનો એમનો રોષ વાંઝિયો બની જાય છે. કોઈ તમને વગર વાંકે મારવા આવે ત્યારે બે હાથ જોડીને 'હું અહિંસક છું' એવું કહેવામાં મહાનતા નથી, કાયરતા છે. શારીરિક બળ દ્વારા થતા સામાજિક અન્યાયોને શારીરિક બળથી જ નાથી શકાય. આ જગતમાં અને માણસના ભાવજગતમાં તેમ જ એના વ્યવહાર જગતમાં હિંસા હોઈ જ ન શકે એવું માનીને બેસી રહેવું એ ભૂલ છે.    અહિંસાના વિચારને બેઉ બાજુએ તાણીતૂસીને એમાં સકલ વિશ્વને સમાવી લેવાના પ્રયત્નો પણ ખોટા છે. અહિંસા એટલે અનિવાર્ય હોય એ સિવાયની તમામ હિંસાનો ત્યાગ. દિલ્હીમાં પાકિસ્તાની જાસૂસ પકડાય ત્યારે એની કામગીરી વિશે માહિતી કઢાવવા વપરાતી હિંસા અનિવાર્ય છે. કોઈના બેહૂદાવર્તન પર તમને ગુસ્સો આવ્યો ને તમે એને ફટકાર્યો એ હિંસા પણ જરૂરી છે. પરંતુ તમે કોઈના કરતાં વધુ શક્તિશાળી છો એવું પુરવાર કરવા કોઈ નિર્દોષ પર હાથ ઉપાડો છો તે હિંસા નિવાર્ય છે, નિવારી શકાય એવી છે, નિવારવી જ જોઈએ એવી છે.    માણસનો જીવ બચાવી લે એવી દવાઓનું સંશોધન કરવા માટે પ્રયોગશાળામાં વપરાતાં પ્રાણીઓ પરની હિંસા અનિવાર્ય છે. સ્ત્રીઓને રૂપાળાં દેખાવા માટે કોસ્મેટિક્સમાંનાં રસાયણોની ચકાસણી વખતે પ્રાણીઓ પર થતા પ્રયોગોમાંની હિંસા તદ્ન બિનજરૂરી છે, એને નિવારી શકાય છે.    જનસ્વીકૃતિ મેળવવા માટે ભગવાન મહાવીર કે પછી ગાંધીજીના બધે બધા જ વિચારો સાથે સહમત થઈ જવું જરૂરી નથી. હિંસાના અસ્તિત્વનો નકાર કરવાથી જ ભારતની મોટા ભાગની પ્રજા હજારો વર્ષ સુધી બીજાઓની ગુલામ રહી. મહાવીરની અહિંસા એટલે આજે લોકો જે આચરે છે એવી અહિંસા નહીં. ટોઈલેટના નળ પર ગળણું બાંધ્યું હોય છતાં પોતાનાં ઘરમાં, ઓફિસમાં કે ફેક્ટરીમાં કામ કરતા કર્મચારીઓનું, નોકરોનું શોષણ કરનારા અહિંસાવાદીઓને મેં જોયા છે, તમે પણ જોયા છે. અહિંસા કોઈ બાહ્યાચાર નથી. પોતાના ડરપોકપણાને કે ભીરુતાને ઢાંકવા અહિંસાનો આશરો ન લઈ શકાય. એક તરફ કીડી પર પગ ન પડે એનું ધ્યાન રાખવું અને બીજી બાજુ ગુંડાઓની મદદ લઈ જમીનો ખાલી કરાવવી જે વ્યક્તિ આ બેઉ પ્રવૃત્તિ કરે તેને તમે અહિંસક વૃત્તિનો કહેશો કે હિંસક વૃત્તિનો?    અધ્યાપક ધર્માનંદ કોસમ્બીએ 'બુદ્ધચરિત' નામના એમના વિખ્યાત ગ્રંથમાં નોંધ્યું છે કે 'આપણે દીવો કરીએ અને તેના પર પડીને જીવડાં મરી જાય તો તે હિંસા નથી થતી એવું ભગવાન બુદ્ધનું કહેવું છે.' પોતાનાથી પરોક્ષ રીતે કે અહેતુુપૂર્વક થયેલી હિંસા એ હિંસા નથી એવું બુદ્ધનું ચિંતન છે.    જૈન શ્રમણો બુદ્ધને નાસ્તિક (અક્રિયાવાદી) કહેતા. એ જમાનાના જૈન શ્રમણો બીજાના ઘરનું આમંત્રણ સ્વીકારતા નહીં. ગમે તે અન્ન તેમને માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું હોય તો તેને તેઓ નિષેધે ગણતા, કારણકે તે તૈયાર કરતી વખતે અગ્નિને લીધે થોડી ઘણી પણ હિંસા થયેલી હોવાની. એવા અન્નનો સ્વીકાર કરવાથી શ્રમણે તે હિંસાને અનુમોદન આપ્યા જેવું થાય. જોકે, ધર્મસ્થાનકોથી માંડીને બીજી અનેક પ્રવૃત્તિઓ માટે આવતાં કરોડો-અબજો રૂપિયાનાં દાનનો પૈસો કેવી ગોબાચારીથી આવ્યો છે તે જાણવા છતાંય એને સ્વીકારીને એવી પ્રવૃત્તિઓને અનુમોદન અપાતું જ હોય છે.     અહિંસાની આવી લાંબી-લાંબી ખંેચેલી વ્યાખ્યાઓ બુદ્ધ ભગવાનને પસંદ નહોતી. જાણી જોઈને ક્રૂરતાથી પ્રાણીઓનો વધ ન કરવો જોઈએ,એટલું જ તેમનું કહેવું હતું. યજ્ઞાયાગમાં અપાતાં પશુઓનાં બલિદાનવાળી હિંસા પણ બુદ્ધને પસંદ નહોતી.    મજાની વાત એ છે કે, અગ્નિથી પાકતું અન્ન આજે દરેક જૈન ઘરમાં ખવાય છે અને જૈન સાધુ-સાધ્વીઓ માટે પણ આવાં અન્નનો કોઈ બાધ નથી.    અહિંસા વિશે કે પછી અન્ય કોઈપણ વિવાદ વિશે સમજતી વખતે એક વાત ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ કે, કોઈએ કહેલી વાત સો ટકા ગળે ન ઊતરે ત્યારે સંદેહ જરૂર પ્રગટ કરવો. જે વ્યક્તિની વાત આપણને સ્વીકારવા જેવી લાગતી હોય એમની બાકીની તમામ વાતો સ્વીકારવી જ પડે એવું માનવાની ભૂલ કરવી નહીં. સ્વતંત્ર મન કયારેય એક કે કેટલીક વ્યક્તિઓને આદર્શ માની લઈને આંખો મીંચીને એમના પગલે પગલે ચાલતું નથી. દરેકના વિચારોમાંથી જે સુસંગત રહ્યા હોય તે જ વિચારો અપનાવવાના.    દાખલા તરીકે અહિંસા વિશેનો ગાંધીજીનો જવાબ આજના તો શું ત્યારના જમાના સાથે પણ સુસંગત નહોતો, એવું કહેવાથી ગાંધીજી પ્રત્યે તમે અવિવેક દેખાડો છો એવું ન કહેવાય. આવું જ મહાવીર વિશે હોય, બુદ્ધ વિશે હોય, રજનીશ કે અન્ય કોઈના પણ વિશે હોય. 'ગાંધીજીઃ કેટલાંક સ્વાધ્યાય લેખો' પુસ્તકમાં નગીનદાસ પારેખે માર્ગરેટ બર્કવ્હાઈટના પુસ્તક 'હાફ વે ટુ ફ્રીડમ'ના પૃષ્ઠ ૩૨૩નો હવાલો આપીને ગાંધીના આ શબ્દો ટાંક્યા છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછીના ગાળામાં એટમબોમ્બનો સામનો કરવા શું કરવું જોઈએ એવું. પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે ગાંધીજીએ કહ્યું હતું.    'એનો સામનો હું પ્રાર્થનામય કાર્યથી કરું....હું બહાર નીકળી પડું અને વિમાનના સારથિને જોવા દઉં કે મારા મોઢા પર એના પ્રત્યે બૂરી લાગણી નથી. એટલી ઊંચાઈએથી સારથિ કંઈ મારું મોં જોઈ શકવાનો નથી, એ હું જાણું છું પણ એને કશી ઈજા ન થાય એવી આપણા અંતરની ઝંખના તેના સુધી પહોંચશે અને તેની આંખ ઊઘડી જશે. હિરોશીમામાં બોમ્બથી જે હજારો લોકો મરણ પામ્યા તેઓ આવું પ્રાર્થનાભર્યું કાર્ય કરતાં મર્યા હોત, તેઓ ખુલ્લી રીતે અંતરમાં પ્રાર્થના કરતાં એક પણ ઊંહકારો કર્યા વગર મર્યા હોત, તો યુદ્ધનો અંત જેવો શરમજનક આવ્યો તેવો ન આવ્યો હોત.' ગાંધીજીના આ વિચારો કોઈ સ્વીકારી શકે નહીં.    અહિંસા આજે કેટલાંક લોકો માટે ફેશન બની ગઈ છે. જયાં જરૂર હોય ત્યાં તેઓ અહિંસા આચરતા નથી અને દેખાડા પૂરતો અહિંસાનો ઝંડો લઈને ચાલતા રહે છે.    જેમ સેક્સ માત્ર બળાત્કાર પૂરતી સીમિત નથી એમ હિંસા માત્ર ગુનાખોરી પૂરતી મર્યાદિત નથી હોતી.    જેટલી વધુ વસ્તુઓ તમે વાપરો એટલા વધુ સુખી ગણાઓ એવા સુખવાદી જમાનામાં મોટા ભાગની વસ્તીને જોઈતી ચીજો મળતી નથી. લોકો પાસે દુનિયાએ સર્જેલી તૃષ્ણાઓને સંતોષવાનાં પૂરતાં સાધનો નથી. પરિણામે જોઈતું મેળવવાનો એક જ માર્ગ ખુલ્લો રહે છે- હિંસા; અને હિંસાનો ઉપયોગ થાય છે ત્યારે કોઈ મારો વિરોધ કરતું નથી કે મને અટકાવવાની હિંમત કરતું નથી એવી પ્રતીતિ થયા પછી તેઓ બમણા જોરથી હિંસાનો ઉપયોગ કરવાં માંડે છે. એમને કાં તો શિક્ષણ મુદ્દલેય મળ્યું નથી હોતું અને જો મળ્યું હોય તો એ શિક્ષણમાં કયારેય કહેવાયું નથી હોતું કે હિંસાની લાગણીને કાબૂમાં કેવી રીતે રાખવી. કારણકે, સમગ્ર શાળેય શિક્ષણ દરમ્યાન માણસના સ્વભાવમાં હિંસાનું અસ્તિત્વ હોઈ શકે છે એ વાતને જ નકારવામાં આવે છે.    ટીવી કે એક્શન ફિલ્મો દ્વારા હિંસક વૃત્તિને ઉત્તેજન મળે છે એવું કહેવા કરતાં વધુ યોગ્ય એમ સ્વીકારવું ગણાશે કે, માણસમાત્રમાં રહેલી હિંસક વૃત્તિને પંપાળવા માટે ફિલ્મોવાળાઓ હિંસાનાં દૃશ્યોને કચકડે મઢે છે. માણસને પડદા પર થતી હિંસા જોવી ગમે છે. પોતાની હિંસક વૃત્તિ સંતોષાતી હોય એવો મિથ્યા સંતોષ મળે છે. તમને જે જોવું ગમે છે તે ટીવી પર કે ફિલ્મોમાં આવે, ત્યારે તમે બાળકોને એનાથી દૂર રાખો છો, એમ વિચારીને કે બાળકોમાં ખોટા સંસ્કાર પડશે.    બાળકમાં હિંસાના સંસ્કાર કે કુસંસ્કાર જન્મજાત છે. સાથોસાથ એમનામાં હિંસાથી સામેના છેડાની કુમાશભરી લાગણીઓ પણ છે. તમારે એને શીખવાડવાનું છે કે, આ બેમાંની કઈ લાગણીને ઉછેરવી અને કોને બીજી તરફ વાળી દેવી.    પણ બીજે વાળી દેવાનું કહેતાં પહેલાં તમારે ફોડ પાડીને બાળક આગળ, અને એ પહેલાં તો તમારી જાત આગળ, સ્વીકારવું પડશે કે હિંસાની લાગણી હોવી સ્વાભાવિક છે. પણ આપણે લોકો એવું માનીને ચાલીએ છીએ કે, આવી કોઈ લાગણીનું અસ્તિત્વ જ માણસના મનમાં ન હોવું જોઈએ અથવા તો હોતું જ નથી.    હિંસા અને અહિંસા વિશેની વાત પૂરી કરતાં પહેલાં એના વિશેની જનમાન્યતાઓ ઉપરતળે થઈ જાય એવું એક ઉદાહરણ. આજના યુગના ક્રાંતિકારી વિચારક સ્વામી સચ્ચિદાનંદે દાયકાઓ પહેલાં બનાસકાંઠા-સાબરકાંઠા વિસ્તારના રણને અડીને આવેલા સૂઈગામથી સમાજ સેવાનો આરંભ કર્યો હતો. તે વખતે ત્યાં ભીષણ દુષ્કાળ હતો. સૂઈગામના સરપંચ ભાણાભાઈએ સ્વામીજીને તે વખતે કહ્યું હતું કે, જે જમાનામાં સૂઈ ગામમાં અંગ્રેજો રહેતા ત્યારે એમની પાસે અલમસ્ત ઘોડાઓ રહેતા પણ માણસની જેમ અમુક ઉંમર પછી ઘોડાઓને પણ નિવૃત્ત કરવામાં આવતા. નિવૃત્ત થયેલા ઘોડાઓને બંદૂકની ગોળીથી ઠાર કરવામાં આવતા. ગામવાળાઓ વિંનતી કરે કે, આ ઘોડાઓ અમને આપી દો, હજી ઘણાં વર્ષો કામ આપે તેવા છે. પણ પૈસાની ઓફર કરવા છતાં અંગ્રેજો રિડાયર્ડ ઘોડાઓને વેચતા નહીં. અંગ્રેજો કહેતા કે આ ઘોડાઓને અમે જે રીતે સાચવીને પાળ્યાપોષ્યા તે રીતે તમે પાળીપોષી શકવાના નથી. આ ઘોડાઓ પાછલી જિંદગી ભુખ્યા તરસ્યા, હાડપિંજર જેવા થઈને માખીઓ, બગઈઓ અને બીજા જંતુઓના ત્રાસથી જીવન જીવે તેના કરતાં ક્ષણિક દુઃખ ભોગવીને મુક્તિ પામે તેમાં જ તેમનું કલ્યાણ છે.    સ્વામી સચ્ચિદાનંદ આ કિસ્સો નરેટ કર્યા પછી નોંધ છેઃ 'આપણે લોકો આવું નથી કરી શકતા, વિચારી પણ નથી શકતા. હા, આપણે અસંખ્ય પ્રાણીઓને રિબાતાં જોઈ શકીએ છીએ. હાડપિંજર જેવા થઈ ગયેલા કેટલાંય ઘોડાઓ ગાડીએ જોતરાઈને આખો દિવસ ચાબુક ખાધા કરે છે. ભાઠાં પડી ગયેલા ચાઠાંવાળા મડદાલ ટટ્ટુ પર સતત ચાબુકના ફટકા પડે છે. આ જ રીતે ઊંટલારી પરના ઊંટ કે સામાન લઈ જતાં ગધેડાઓ પર સર્વત્ર ત્રાસ, જુલમ અને રિબામણી આપણે કરીએ છીએ. આ બધુ આપણે અહિંસાના ક્ષેત્રમાં ચલાવી-સ્વીકારી લીધું છે. આપણે નથી સ્વીકારી શકતા પ્રત્યક્ષ હિંસાને. રિબાતાં પ્રાણીઓની હિંસા થાય તો હાહાકાર મચી જાય.'    સ્વામીજી દાખલો આપેછે કે, પ્રખર અહિંસાવાદી ગાંધીજીએ પણ એક અત્યંત રિબાતા અને બચી ન શકે એવી સ્થિતિવાળા વાછરડાને દવા અપાવીને મરાવી નાખ્યો હતો. ગાંધીજી સામે પણ એ વખતના જડસુ વર્ગે હાહાકાર મચાવી દીધો હતો અને અકલ્પનીય પાપ થઈ ગયું હોય એવો ઊહાપોહ કર્યો હતો.    કેટલાંક જૂના વિચારો પરથી કયારેક ધૂળ ખંખેરીને એના વિશે આજના સંદર્ભમાં નવેસરથી વિચારતા રહેવું જોઈએ. ગયા રવિવારે અને આજે આપણે કર્યું એમ.

__._,_.___

---

Posted by: imamdavadi@ymail.com

---

Reply via web post

•

Reply to sender

•

Reply to group

•

Start a New Topic

•

Messages in this topic (9)

---

Upgrade your account with the latest Yahoo Mail app

Get organized with the fast and easy-to-use Yahoo Mail app. Upgrade today!

---

World's Best forwarded emails...

Spread a word to join amdavadis4ever-subscribe@yahoogroups.com

To translate the posted material into your native/regional language,
please visit http://translate.google.com/

Like us on facebook: amdavadi amdavadi

Visit Your Group

• New Members 70

• Privacy • Unsubscribe • Terms of Use

.

__,_._,___