[amdavadis4ever] કેલિડોસ્કોપ - Gujarati (Posted by B D Jesrani)

 

Please use http://translate.google.com/ to translate this article to Language of your choice. એવી રીતે જીવીએ કે, જીવવાનો અફ્સોસ ન થાય કેલિડોસ્કોપ : મોહમ્મદ માંકડ The value of life is not the end of it, but the use we make of it. -Moliere આપણે માણસ છીએ. આપણા જીવનને અનેક મર્યાદાઓ છે. ધરતી પર વસતા કોઈ પણ માણસને તેની ઈચ્છા મુજબનું બધું ક્યારેય મળતું નથી. કોઈ એક વસ્તુ લેવા તે દોડે છે ત્યારે સ્વભાવિક રીતે જ બીજી વસ્તુઓથી તે દૂર ચાલ્યો જાય છે. પૈસા પાછળ દોડનાર માણસ પૈસા મેળવી શકે છે, પરંતુ એટલે અંશે કુટુંબસુખ ગુમાવે છે, બાળકો સાથે રમવાનો આનંદ ગુમાવે છે, પોતાને મનગમતી બીજી કેટલીક વસ્તુઓ પણ ગુમાવે છે. એવું જ જીવનની બીજી પ્રાપ્તિઓનું છે. સત્તા પ્રાપ્ત કરનારને પણ બીજું કેટલુંક કીંમતી ગુમાવવું પડે છે. કીર્તિ અને પ્રસિદ્ધિ પાછળ દોડનાર પણ જીવનની કેટલીક અમૂલ્ય વસ્તુઓથી વંચિત રહી જાય છે. અને આ વાત માણસને સમજાય છે ત્યારે ઘણું જ મોડું થઈ ગયું હોય છે. એવું ન બને એટલા માટે માણસે પોતાની મર્યાદાઓ સ્વીકારીને પોતાનું જીવન ગોઠવવું જોઈએ. જિંદગીમાંથી વધુમાં વધુ પ્રાપ્ત કરવાનો અને સુખી થવાનો એ જ એક માત્ર માર્ગ છે. અકબર જેવો રાજવી લડાઈઓ લડે, રાજકારભાર ચલાવે, સંગીતનો આનંદ માણે, સાહિત્યકૃતિઓનું રસપાન કરે, કલાકૃતિઓ માણે, ધર્મસભાઓ યોજે, બિરબલ જેવા મિત્ર સાથે મજા કરીને જિંદગીનો બોજ હળવો કરે, એનો વિચાર કરીએ ત્યારે આપણને લાગે કે કામકાજમાં દિનરાત વ્યસ્ત રહેનાર અને અનેક પ્રકારની ચિંતાઓ નીચે જીવનાર જો જીવનને આટલી વિવિધ રીતે માણી શકે તો આપણા જેવી સામાન્ય વ્યક્તિઓ તો ચોક્કસ એમ કરી શકે. એ માટેની સમજ અને ઈચ્છા આપણામાં હોવી જોઈએ. પોતાની જાતને વ્યવસ્થિત કરવાની અને વ્યવસ્થિત રાખવાની ક્ષમતા કેળવવી જોઈએ. કોઈ એક જ વસ્તુ પાછળ ગાંડા થઈને દોડવાના બદલે જીવનમાં જે કાંઈ પ્રાપ્ત થાય એનો આનંદ માણસવાની તત્પરતા અને જે કાંઈ પ્રાપ્ત ન થઈ શકે એનો અફસોસ નહિ કરવાની સમજ હોવી જોઈએ. જિંદગીનો વધુમાં વધુ માણવાની ઈચ્છા રાખનાર વ્યક્તિ હંમેશાં સમતુલા જાળવે છે. સમતોલ વ્યક્તિ જ એ માટે સક્ષમ હોય છે. એવી સમતુલા પ્રાપ્ત કરવા ઈચ્છનારે નીચેની કેટલીક બાબતો જીવનમાં ઉતારવા જેવી છે. ૧. કામમાં પરોવાયેલા રહો. આપણી સ્થિતિ એવી છે કે જ્યારે આપણે કશું અગત્યનું કામ કરતા. ન હોઈએ ત્યારે પણ કાંઈક તો કરતા જ હોઈએ છીએ. નકામા વિચારો, પારકી પંચાત, કશીક ચિંતા-કાંઈક તો કરતા જ હોઈએ છીએ. આપણે એમ માનતા હોઈએ છીએ કે આપણે આરામ કરીએ છીએ ત્યારે પણ આવું ઘણું કરતા હોઈએ છીએ. એ બધું આપણા માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થયને નુકસાન કરે છે. માણસને અવારનવાર પોતાના કામથી ભાગવાની ઈચ્છા થયા કરે છે. પરંતુ એને ખબર નથી હોતી કે કામ અને આરામ વચ્ચે અતૂટ સંબંધ છે. કામ અને આરામ એક જ સિક્કાની બે બાજુ છે. જે લોકો કામથી ભાગતા હોય છે, એ લોકો ખરેખર કામથી નહિ પરંતુ 'અણગમતા કામ'થી ભાગતા હોય છે. એવાં અણગમતાં કામો આપણે સૌએ કરવાં પડે છે અને એનો થાક આપણને લાગે છે. પરંતુ સારું જીવન જીવવા માટે માણસે પોતાને ગમતું હોય એવું કામ પણ શોધી કાઢવું જોઈએ. એવું નાનકડું કામ એને ઘણી મોટી તાજગી આપી શકાશે. કોઈ સંગીતકાર કે ગાયક સવારમાં ત્રણચાર કલાક રિયાઝ કરે તો થાક તો તેને પણ લાગે, પણ સંગીતનો આનંદ એ થાકને ધોઈ નાખે. આપણે આરામ ઝંખીએ છીએ અને કામથી ભાગીએ છીએ. પરંતુ આરામ એ તો કામ કર્યા પછીની સ્થિતિ છે. કામ કર્યા વિના તે પ્રાપ્ત થઈ શક્તી નથી. કામને તરછોડવાથી કે મુલત્વી રાખવાથી સાચો આરામ મળતો નથી. કામમાં મગ્ન રહેનારને એક બીજા પણ ફાયદો થાય છે. વીસમી સદીના (અને એકવીસમી અને બાવીસમી સદીના પણ) બહુ મોટા રોગથી એ બચી શકે છે. એ રોગ છે કંટાળો અથવા તો ખાલીપો. ફુરસદના સમયમાં થતો વધારો, હદબહારનો વધારો, માણસને ડિપ્રેશનમાં,ખાલીપામાં, કંટાળામાં ધકેલી દે છે. દક્ષિણ તરફના પ્રદેશમાં એક એવું પતંગિયું થાય છે, જે ઊડતું હોય ત્યારે જ પ્રકાશે છે. માણસનું પણ આવું જ છે. પોતાના કામ દ્વારા જ તે પ્રકાશી શકે છે. એટલે પોતાની ઉંમરને અનુરૂપ હોય એવા કામમાં માણસે પરોવાયેલા રહેવું જોઈએ. ૨. યુવાનો અને બાળકો સાથે રહો. જો તમે યુવાન હો તો વૃદ્ધ અને બાળકો સાથે સમયગાળો. વૃદ્ધો પાસેથી ડહાપણ મળશે. બાળકો પાસેથી કુતૂહલ અને ભૂતકાળ જલ્દીથી ભૂલી જવાની ક્ષમતા. બાળક સદાય વર્તમાનકાળમાં જીવે છે, જો તમે મોટી ઉંમરના હો તો યુવાનો સાથે અને બાળકો સાથે રહો. યુવાનો સાથે રહેવાથી તમારા ઓસરતા જતા ઉત્સાહમાં ફરી ભરતી આવશે. માણસ જેની સાથે વધુ સમય ગાળે છે એની અસર એના ઉપર પડયા વિના રહેતી નથી. આપણે સૌએ પોતાની ઉંમરના માણસો સાથે અમુક સમય તો ગાળવો જ પડે છે. પરંતુ બાકી જે સમય વધે તેમાંથી અમુક સમય પ્રયત્નપૂર્વક યુવાનો અને બાળકો સાથે ગાળવો જોઈએ. તેમની સાથે વાતો કરવી જોઈએ, રમવું જોઈએ. આનંદ કરવો જોઈએ. બાળક એને જિંદગીના મોટાભાગના પાઠો રમત દ્વારા શીખે છે. આપણે પણ અવારનવાર રમીને આનંદ કરી લેવો જોઈએ. સંયુક્ત કુટુંબની આપણી પ્રથામાં આ બધું સહજ હતુ. એમાં કોઈ વ્યક્તિ એકલી પડી જતી નહોતી. યુવાનો સાથે, બાળકો સાથે કુદરતી રીતે જ રહેવાનું બનતું હતું. એ પ્રથા ભાંગી રહી છે. આપણે એ નિભાવી ન શકીએ તો કાંઈ નહિ, એના સારા અંશોને સાચવી રાખવા જોઈએ. નવી પેઢીના સતત પરિચયમાં રહીને બને એટલા તરોતાજા રહેવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. ૩.સારાં પુસ્તકોને સાથી બનાવો. જો સોબતની અસર માણસ ઉપર થતી હોય તો શેક્સપિયર કે સોક્રેટિસની સોબતમાં શા માટે ન રહેવું? ટોલ્સટોય અને ટાગોર સાથે શા માટે દોસ્તી ન બાંધવી? આધુનિક માનવીને આનંદ આપનાર સૌથી મોટું અને સૌથી ઉમદા સાધન પુસ્તક છે. સિનેમા અને ખાસ તો ટેલિવિઝન પુસ્તકને બાજુ પર હડસેલી દેવા માટે હુમલાઓ કરે છે, પરંતુ હજી તો પુસ્તક અડીખમ છે. પુસ્તક વાંચવાના આનંદની તોલે ભાગ્યે જ બીજો કોઈ આનંદ આવી શકે છે. પુસ્તક સાથે માણસ એકાંત માણી શકે છે, પ્રેમ કરી શકે છે. ટેલિવિઝનની બાબતમાં એ શક્ય નથી. આનંદપ્રમોદનાં બીજા સાધનો કરતાં પુસ્તક અનેક રીતે ચડિયાતું છે. પુસ્તક સાથેની માણસની દોસ્તી વિશિષ્ટ પ્રકારની છે. પુસ્તક ક્યારેક ગુરુ ક્યારે મિત્ર, ક્યારેક સોબતી, ક્યારેક રાહબર, કયારેક પ્રિયજન આ ઘણું ઘણું હોય છે. સારા પુસ્તકની તોલે ભાગ્યે જ કોઈ વસ્તુ આવી શકે છે. પુસ્તક સાથે માણસ રડે છે, હસે છે, વાતો કરે છે, દિલને ખુલ્લું કરે છે. જે વ્યક્તિ સારાં પુસ્તકોની સોબત ચૂકી જાય છે તે જિંદગીમાં ઘણું ચૂકી જાય છે. યોશીદા કેનાકે કહે છેઃ'દીવા પાસે એકલા બેઠા હોઈએ અને પાસે પુસ્તક હોય, એના જેવો આનંદ દુનિયામાં બીજો એકેય નથી.' આ વાત તદ્ન સાચી છે. ૪. અમુક સમય હસવામાં ગાળો. એમ કહેવાય છે કે માણસ સિવાય બીજું કોઈ પ્રાણી હસી શક્તું નથી. જો કે ઓસ્ટ્રેલિયન પક્ષી કુકાબુર્રા માણસ જેવો જ હસવાનો અવાજ કાઢે છે. પરંતુ એમ તો કેટલાંક પોપટ પણ એવો અવાજ કાઢી શકે છે. હસવાની વિશિષ્ટતા તો માત્ર માણસમાં જ છે અને અફસોસની વાત એ છે કે પોતાને મળેલી એ વિશિષ્ટ બક્ષિસનો માણસ ઉપયોગ કરતા નથી. ડેલ કાર્નેગી કહે છે કે, હાસ્ય આપનારને ગરીબ બનાવ્યા વિના લેનારને શ્રીમંત બનાવે છે. હાસ્ય થાકેલાનો આરામ છે. નિરાશમાં આશા છે. અંધકારમાં પ્રકાશ છે,અને દુઃખી માણસ માટે કુદરતની અમૂલ્ય દવા છે. હાસ્યની કિંમત વૈદો, ડોક્ટરો, ફિલસૂફો વર્ષોથી જાણે છે. ખુશખુશાલ રહેનાર માણસ કેટલીક નાનકડી તકલીફોથી આપોઆપ જ બચી જાય છે. હાસ્યનો અદ્ભુત ઉપયોગ આ સદીના વિખ્યાત અમેરિકન પત્રકાર-લેખક નોર્મન કીઝીન્સે કર્યો છે. હાસ્ય દ્વારા તેમણે અસાધ્ય રોગોની ચિકિત્સા કરી છે અને એ પણ પોતાના રોગોની. કઝીન્સને ૧૯૬૪માં સંયોજક માંસપેશીઓનો 'કોલેજન' નામનો અસાધ્ય રોગ લાગુ પડયો. એ રોગમાં પાંચસોમાંથી એક દર્દી માટે સાજા થવાની તક હોય છે. નોર્મન કઝીન્સે પોતાના દૃઢ મનોબળથી રોગ સામે લડવાનું શરૂ કર્યું. દવાઓ ઓછી કરતાં જઈને અને ખુશખુશાલ રહેવા માટે દરરોજ અમુક સમય ટેલિવિઝન પર રમૂજી ફિલ્મો જોઈને તેમણે રોગમાંથી મુક્ત થવાની કોશિશ કરી. અને એ કોશિશ પૂરી રીતે કામયાબ નીવડી. દરરોજ ખડખડાટ હસવાથી એમના શરીર ઉપર શુભ સંવેદનાઓની જાદુઈ અસર થવા લાગી અને આખરે જીવલેણ રોગમાંથી એ મુક્ત થયા. પરંતુ એવી જ સ્થિતિ, બલ્કે એ કરતાં પણ વધારે કટીકટીભરી સ્થિતિ ફરી ઊભી થઈ. ૧૯૮૦માં તેમના ઉપર હદયરોગનો હુમલો થયો. એ હુમલામાંથી સાજા થવા માટે પણ તેમણે 'હાસ્ય'ની જાદુઈ ચિકિત્સાનો ઉપયોગ કર્યો. એટલું જ નહિ પણ અમેરિકાના નિષ્ણાંત ડોક્ટરોએ એમને 'બાયપાસ સર્જરી'ની જરૂર છે,એવો અભિપ્રાય આપ્યો. એની સામે પણ એમણે પોતાના હાસ્યના શસ્ત્રનો ઉપયોગ કરીને 'બાયપાસ સર્જરી' વિના પણ રોગમુક્ત થઈ શકાય છે એમ સાબિત કર્યું. વીસમી સદીના જીવંત ચમત્કારરૂપ આ માનવીએ પોતાની બંને માંદગીએ વિષે બે પુસ્તકો લખ્યાં છે. એક છે 'એનેટોમી ઓફ ઈલનેસ' અને બીજું છે 'ધી હીલિંગ હાર્ટ' બંને પુસ્તકો જિજ્ઞાાસુઓએ વાંચવા જોઈએ. હાસ્યથી જો જીવલેણ બીમારીઓ દૂર થઈ શક્તી હોય તો એ હાસ્યનો ઉપયોગ જીવનને ખુશનુમા બનાવવા માટે કેમ ન કરવો? ખરેખર હસવામાં કોઈને કશું જ ગુમાવવાનું હોતું નથી અને મેળવવાનું તો પાર વિનાનું હોય છે. ગમે તેવા કામવાળા માણસને પણ ખાવાપીવા જેવી કેટલીક જરૂરી બાબતોમાં તો સમય ગાળવો જ પડે છે. હાસ્યને પણ રોજિંદા જીવનમાં એવું જરૂરી સ્થાન આપવું જોઈએ.   આ ધરતી ઉપર કોઈ માણસને અનંતકાળ સુધી જીતવાનું નથી. જે થોડો સમય એને જીવવા માટે મળ્યો છે એ એવી રીતે એણે ગાળવો જોઈએ કે, જીવવાનો કોઈ અફસોસ ન રહે. આપણેય જોયું કે સારી રીતે જીવવા માટે માણસે મનગમતા કામમાં પરોવાયેલા રહેવું જોઈએ, બાળકો અને યુવાનોના સહવાસમાં રહેવું જોઈએ, સારાં પુસ્તકો સાથે દોસ્તી કરવી જોઈએ અને પૂરતા પ્રમાણમાં હસવું જોઈએ. હવે થોડી વધુ બાબતો વિષે વિચાર કરીએ.  જીવનને જાણવાની અને માણવાની વાત આપણે ગયા અઠવાડીયે કરી હતી. જિંદગીનો વધુમાં વધુ માણવાની ઈચ્છા રાખનાર વ્યક્તિ હંમેશાં સમતુલા જાળવે છે. સમતોલ વ્યક્તિ જ એ માટે સક્ષમ હોય છે. એવી સમતુલા પ્રાપ્ત કરવા ઈચ્છનારે કેટલીક બાબતો જીવનમાં ઉતારવા જેવી છે. ગયા સપ્તાહે આપણે કેટલાંક મુદ્દાઓની ચર્ચા કરી હતી. હવે વધુ કેટલાંક મુદ્દાઓ વિશે વાત કરીએ.   ૧. કુદરતમાં રહો માણસના શરીરની રચના એ ખુરશી પર બેસી રહે કે ઓફિસમાં ગોંધાઇને કામ કર્યા કરે એવા પ્રકારની નથી. બીજાં પ્રાણીઓ જેમ, માણસના શરીરની રચના પણ કુદરતના ખોળે એ જીવી શકે એવા પ્રકારની છે એને પણ પૂરતા પ્રમાણમાં હવા,પાણી,પ્રકાશ,ખુલ્લી જગ્યાની જરૂર પડે છે. આધુનિક માનવી સાંકડી જગ્યામાં, અપૂરતા પ્રકાશમાં ગોંધાઇ રહે છે. પ્રદૂષિત હવા,પાણી, ખોરાકનો ઉપયોગ કરે છે એની અસર સ્વાભાવિક રીતે જ એના શરીર અને મન ઉપર પડે છે.   સારું જીવન જીવવાની ઇચ્છા રાખનારે, કાયમ ન રહી શકાય તો જેટલો વધારે સમય કુદરતમાં રહી શકાય એટલો સમય તો રહેવું જ જોઈએ. આધુનિક માનવી થોરોના વખાણ કરશે પરંતુ તેને અનુસરશે નહિ. અનુસરવાની ઇચ્છા હશે પણ તોપણ અનુસરી શકશે નહિ. કોઈક સરોવરના કાંઠે ઝૂંપડી બાંધીને કે વાડી-વગડામાં નાનકડું ઘર બનાવીને કાયમ રહેવાનું તેને પાલવશે નહિ છતાં તેના પોતાના ભલા માટે અમુક સમય તો કુદરતમાં તેણે ગાળવો જ જોઈએ. જ્યારે અનુકૂળતા હોય ત્યારે નાનામોટા પ્રવાસો કરીને ખેતી કે બાગબાની કરીને કુદરત સાથેનો સંપર્ક તેણે જીવંત રાખવો જોઈએ. માણસને જેટલી જરૂર સારા ખોરાકની હોય છે, એટલી જ શુદ્ધ હવા અને ખુલ્લા આકાશની પણ હોય છે. ખુલ્લા આકાશનો અને કુદરતના સૌંદર્યનો બની શકે એટલો વધુ લાભ તેણે લેવો જોઈએ.   ૨. સંગીત અને કલામાં અભિરુચિ રાખો. માનવજીવનની એક વિચિત્રતા છે કે જે વસ્તુ બહારથી સાવ નકામી લાગતી હોય છે એ ખરેખર કામની હોય છે અને જેને કામની વસ્તુ માનીને માણસ લેવા દોડે છે એ વસ્તુ નિરર્થક હોય છે. સંગીત, કલા,સાહિત્ય એ બધી વસ્તુઓ બહારથી જોતાં સાવ નકામી લાગે છે. કાઠિયાવાડી ભાષામાં કહીએ તો એનાથી કાંઈ પેટ ભરાતું નથી. વાત બિલકુલ સાચી છે. સંગીત કે કલાથી પેટ ભરાતું નથી, પરંતુ મન તો ભરાય જ છે. સંગીત, કલા,કાવ્ય વગેરે ઉપર પ્રીતિ રાખનાર માણસ ભાગ્યે જ ખાલીપો અનુભવે છે. એકલોઅટૂલો માણસ પણ સંગીત અને સાહિત્યના સથવારે સમયનો બોજ સહન કરી શકે છે. માણસ કાંઈ સદાય યુવાન રહી શક્તો નથી, સદાય કાર્યરત પણ રહી શક્તો નથી. એ બીમાર પણ પડે છે, વૃદ્ધ પણ થાય છે, બીજાની અવહેલના અને અવગણના પણ પામે છે, એકલો પણ પડી જાય છે, આકસ્મિક રીતે આફત કે દુઃખમાં પણ સપડાઈ જાય છે ત્યારે સંગીત અને સાહિત્ય તેના સાચા સાથી બનીને ઊભા રહે છે.   ૩. મિત્રો બનાવતા રહો. મૈત્રી નિભાવતા રહો. સાચા મિત્રો આ સંસારનાં અમૂલ્ય રત્નો છે. સાચા મિત્રો મુશ્કેલીથી મળે છે, પરંતુ ખરેખરી મુશ્કેલી વખતે સાચા મિત્રો જ સાથ આપે છે. કોઈએ સાચું કહ્યું છે કે, મૈત્રી બાંધવામાં ઉતાવળ ન કરો અને તોડવામાં તો બિલકુલ ઉતાવળ ન કરો. સાચી મૈત્રી હીરના દોરામાં પડેલી ગાંઠ જેવી હોય છે. એ જલ્દીથી છૂટી શક્તી નથી. જે માણસને સારા મિત્રો મળે એને આ સંસારમાં લગભગ બધું જ મળી ગયું એમ માનવું.   ઓસ્કાર વાઇલ્ડ લખે છે : જો મારો મિત્ર કોઈ ભવ્ય ભોજનસભારંભ યોજે અને મને આમંત્રણ ન આપે તો હું લેશમાત્ર પરવા ન કરું, પરંતુ જો સારો મિત્ર દુઃખમાં આવી પડે અને એમાં ભાગીદાર થતો મને રોકે તો મને અત્યંત માઠું લાગે. મિત્રો આવા હોવા જોઈએ.   જગતમાં ત્રણ વસ્તુઓ એવી છે. જેની કિંમત, એ જેમ જૂની થાય એમ વધે છે-મદિરા,મિત્ર અને પત્ની.   ૪. સારાં સપનાં જુઓ. આપણામાંથી મોટા ભાગના માણસો દીવાસ્વપ્નો જોતા હોય છે અને નવાઈની વાત એ છે કે, એ દીવાસ્વપ્નોની અસર તેમના જીવન ઉપર અચૂક પડે છે. ઘણાનાં સપનાં સાચાં પડે છે. પરંતુ, માણસ જ્યારે નિરાશ થઈ જાય છે ત્યારે તેને ઘણી બૂરી કલ્પનાઓ અને બૂરાં સપનાંઓ પણ આવે છે. એ વસ્તુ પ્રયત્નપૂર્વક રોકવી જોઈએ. ખરાબ કલ્પનાઓ અને ખરાબ દીવાસ્વપ્નોને સારી કલ્પનાઓ અને સારાં દીવાસ્વપ્નોની મદદથી દૂર હઠાવવા કોશિષ કરવી જોઈએ. હમણાં સુધી એમ માનવામાં આવતું કે, નવરા અને આળસુ માણસો દીવાસ્વપ્નોમાં રાચતા હોય છે અને એની કોઈ અસર માણસના જીવન ઉપર પડતી નથી, પરંતુ આધુનિક મનોવિજ્ઞાાન માને છે કે, દીવાસ્વપ્નોની ખૂબ જ ચોક્કસ અસર માણસના જીવન ઉપર પડે છે. માણસના જીવનને ઘડવાનું કામ આવાં દીવાસ્વપ્નો કરે છે. જે સપનાંઓ ઊંઘમાં આપણને આવે છે એના ઉપર આપણો કાબૂ હોતો નથી અથવા તો કાબૂ બહુ જ ઓછો હોય છે, પરંતુ દીવાસ્વપ્નો ઉપર આપણો કાબૂ ઘણો હોય છે. કલ્પનાનું પણ એવું છે. એટલે,શુભ કલ્પનાઓ અને શુભ સ્વપ્નોનો ઉપયોગ આપણા જીવનને યોગ્ય વળાંક આપવા માટે આપણે કરવો જોઈએ.   ૫. કુટુંબ સાથે એકરૂપ બનીને જીવો સપનાની વાત કરીએ ત્યારે તેમાં દીવાસ્વપ્ન અને કલ્પના પણ આવી જાય છે, એ જ રીતે કુટુંબની વ્યાખ્યા પણ ઠીક ઠીક વિશાળ બની શકે છે. સંસ્કૃતમાં તો ઉક્તિ છે કે, વસુધૈવ કુટુંબકમ. આખી પૃથ્વી મારું કુટુંબ છે.   સામાન્ય રીતે, આપણા સૌના જીવનમાં કેન્દ્રસ્થાને આપણી પોતાની જાત હોય છે. પછી બાળકો, પત્ની, માતા,પિતા,ભાઈ,બહેન,સગાંવહાલાં ધીમે ધીમે વર્તુળ મોટું થતું જાય છે અને એમાં આપણા મિત્રો, સ્નેહીઓ, હમવતનીઓ અને દેશવાસીઓ પણ આવી જાય છે. દૂર દૂર વસતા બીજા દેશના, આપણા જ જેવા વિચારના માણસો હમખયાલોનો સમાવેશ થઈ જાય છે. અરે, પાળેલાં પશુપક્ષીઓ પણ એમાં સમાઈ જાય છે. જેમને જેમને દુઃખ પહોંચવાથી આપણને પણ એ દુઃખની અસર થાય એવા બધાનો આપણા કુટુંબમાં સમાવેશ થાય છે.   અને કુટુંબ સાથે એકરૂપ થઈને જીવવાનો જ્યારે આપણે પ્રયત્ન કરીએ છીએ ત્યારે સ્વાભાવિક રીતે જ કેન્દ્રસ્થાનમાંથી આપણે સહેજ બાજુ પર ખસીએ છીએ. આપણા સ્વાર્થને થોડો ઓછો કરીએ છીએ. મા જ્યારે બાળકના સુખ-દુઃખનો વિચાર કરે છે ત્યારે સ્વાભાવિક જ પોતાના સુખ-દુઃખનો વિચાર બાજુ પર રાખી દે છે. એને તમે બલિદાન કહો, ત્યાગ કહો, પ્રેમ કહો, જે કહેવું હોય તે કહો, પણ કુટુંબ માટે જીવનારે એવું કશુંક કરવું જ પડે છે અને એવી રીતે વર્તનારને-પોતાની પત્ની,બાળકો,પોતાનાં પ્રિયજનો કે પોતાના પ્રિય આદર્શોને કેન્દ્રમાં મૂકીને અને પોતાની જાતને બાજુ પર રાખી દઈને વર્તનારને પોતાની પત્ની,બાળકો, પોતાનાં પ્રિયજનો કે પોતાના પ્રિય આદર્શોને કેન્દ્રમાં મૂકીને અને પોતાની જાતને બાજુ પર રાખી દઈને વર્તનારને-કશુંક એવું પ્રાપ્ત થાય છે જે કોઈક વિશિષ્ટ પ્રકારની શાંતિ, સુખ,આનંદ, કે એવી રીતે વર્તવાનો અફસોસ એને ક્યારેય થતો નથી.   માણસમાત્ર લેવાનું પસંદ કરે છે, પરંતુ લેવાના બદલે જ્યારે તે કશુંક આપે છે ત્યારે તેને નવા જ પ્રકારનો આનંદ મળે છે. કુટુંબ સાથે એકરૂપ થઈને જીવનાર વ્યક્તિ આવો આનંદ માણી શકે છે.   દિવસે દિવસે આપણે વધુ વ્યક્તિવાદી બનતા જઈએ છીએ, પરંતુ આપણે માણસ છીએ, માણસોના સમાજમાં વસતા માણસ, કુટુંબમાં,ગામમાં, રાજ્યમાં, દેશમાં, દુનિયામાં વસતા માણસ. આપણે વ્યક્તિ છીએ અને આપણું વ્યક્તિત્ત્વ ખીલે તે જરૂરી છે પરંતુ એની કેટલીક મર્યાદાઓ છે. સમુદ્રના પાણીમાં રહેલું પાણીનું બિંદુ પોતાની અમુક પ્રકારની સ્વંત્રતા આપોઆપ જ ગુમાવી દે છે. સમાજમાં વસતો માણસ પણ સંપૂર્ણપણે વ્યક્તિ રહી શક્તો નથી, એવી રીતે રહેવાનો એણે પ્રયત્ન પણ કરવો ન જોઈએ. સારું જીવન જીવવા ઇચ્છનારે પોતાની કેટલીક સ્વતંત્રતા અને સ્વાર્થ છોડીને જીવવું જોઈએ. બીજા માટે જીવવાનો આનંદ લેવો જોઈએ.   ૬. પોતાના પિંડને અનુરૂપ જીવન જીવો. મોટા ભાગના માણસો બીજાની દેખા-દેખીથી જીવન જીવે છે. બીજાને ત્યાં ટેલિવિઝન હોય એટલે પોતે ટેલિવિઝન લેવું જોઈએ. બીજા પાસે કાર હોય એટલે પોતે કાર ખરીદવી જોઈએ. એ તો ઠીક,પરંતુ બીજાનો દીકરો કે ભાઈ અમુક અભ્યાસ કરે- ડોક્ટર કે એન્જિનિયર બને-તો પોતે પણ એમ કરવું જોઈએ. એ વસ્તુ ખતરનાક છે.   સમાજમાં શિષ્ટ અને સંસ્કારી દેખાવા માટે આપણે એવું કરીએ છીએ કે, જે આપણી પોતાની રુચિઓ અને શક્તિઓથી આપણને ક્યાંના ક્યાંય દૂર લઈ જાય છે.   એક યુવાન માણસ ડોકટર થવા માટે મેડિકલ કોલેજમાં દાખલ થાય છે. ચિત્રકલાનો એને શોખ છે અને કુદરતી બક્ષિસ પણ છે. કોલેજમાં એ શોખ એને જંપવા દેતો નથી. ડોક્ટર બનવું છે, પરંતુ એક પછી એક પરીક્ષામાં એ વારંવાર નાપાસ થાય છે. બીજી તરફ ચિત્રકલા માટે કોઈ યોગ્ય માર્ગદર્શન એને મળી શક્તું નથી. એનું ભાવિ અનિશ્ચિત અને અંધકારમય બનતું જાય છે.અનેક શક્તિશાળી યુવાનોની કથા આવી હોય છે. આપણે જાણીએ છીએ કે, આપણી ઇચ્છા પ્રમાણેનું બધું જ આપણે કરી શક્તા નથી. જીવનમાં ડગલે ન પગલે આપણે સમાધાનો કરીને જીવવું પડે છે. આપણા અંતરના અવાજને આપણે શક્ય એટલા અનુસરવાનો પ્રયત્ન કરીએ તો તદ્ન નિષ્ફળ જીવન જીવવામાંથી બચી શકીએ. આજે નહિ તો કાલે થોડુંઘણું પણ મનગમતું કાંઈક કરી શકીએ. આપણા પોતાના પિંડને અનુરૂપ હોય એવું જીવન જીવી શકીએ.   આપણામાંથી દરેકમાં કોઈ વિશિષ્ટતા હોય છે. એ વિશિષ્ટતાને જાળવી રાખીને જીવન જીવવાનો જો આપણે પ્રયત્ન કરીએ તો જીવનનો આનંદ વધારે પ્રમાણમાં માણી શકીએે.   આપણે જો ડરપોક હોઈએ તો ડર દૂર કરીને બહાદુર બનવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ, પણ બહાદુર બની ન શકીએ તો ડરપોક હોવા છતાં બહાદુર દેખાવાનો પ્રયત્ન ન જોઈએ. પીંછા ખોસીને મોર બનવાનો કે દેડકા જેમ પેટ ફુલાવીને હાથી કરતાં મોટા બનવાનો પ્રયત્ન કરવો ન જોઈએ. આપણે જે હોઈએ તે સારામાં સારા બનીને જીવવું જોઈએ અને એમાં ઉપર કહેલી બાબતોમાંથી જે કાંઈ અનુકૂળ હોય એનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.   આઇરિશ લોકો કહે છેઃ કામ કરવામાં સમયગાળો, એ સફળતાની કિંમત છે. વિચાર કરવામાં વખત ગાળો, બળનો એ સ્ત્રોત છે. રમતગમતમાં સમય ગાળો, યૌવનનું રહસ્ય એમાં છે. વાંચવામાં વખત વિતાવો, એ ડહાપણનો ઝરો છે. હસવામાં સમયગાળો, આત્માનું એ સંગીત છે. મૈત્રી બાંધવામાં સમય ગાળો, સુખ તરફ લઈ જતો એ માર્ગ છે. સ્વપ્નો જોવામાં સમય ગાળો, જીવનયાત્રા મટે તારાઓ સુધીનો સેતુ એ બાંધે છે.

__._,_.___

---

Posted by: imamdavadi@ymail.com

---

Reply via web post

•

Reply to sender

•

Reply to group

•

Start a New Topic

•

Messages in this topic (11)

World's Best forwarded emails...

Spread a word to join amdavadis4ever-subscribe@yahoogroups.com

To translate the posted material into your native/regional language,
please visit http://translate.google.com/

Like us on facebook: amdavadi amdavadi

Visit Your Group

• New Members 64

• Privacy • Unsubscribe • Terms of Use

.

__,_._,___