[amdavadis4ever] કેલિડોસ્કોપ - Gujarati (Posted by B D jesrani)

 

Please use http://translate.google.com/ to translate this article to Language of your choice. સુખપ્રાપ્તિ કેલિડોસ્કોપ : મોહમ્મદ માંકડ Faith is the bird that sings when the dawn is still dark. -Ravindranath Tagore સુખી કોને થવું ન હોય? દરેક વ્યક્તિ સુખી થવા ઝંખે છે પરંતુ એનું વર્તન એવું હોય છે કે, એ સુખી થવાના બદલે દુઃખ વહોરી લે છે. જગતના મહાન ધર્મોચાર્યો,ફિલસૂફો અને વિચારકો માનવીને દુઃખમાંથી છોડાવવાના માર્ગો વિચારતા રહ્યા છે. આપણે એવી ગહન ચર્ચા અહી નહીં કરીએ. આપણે તો સુખપ્રાપ્તિ માટે સામાન્ય માનવી સામાન્ય રીતે શું કરી શકે એનો જ વિચાર કરીશું. નદીમાં પાણી ભરપૂર વહેતું હોય, છતાં એનો ઉપયોગ કરવાની આવડત ન હોય તો એ નકામું વહી જાય છે એ જ રીતે, જો આપણે ઉપભોગ કરવા માટે તૈયાર ન હોઈએ તો જીવનનો પ્રવાહ પણ નિરર્થક ચાલ્યો જાય છે. આવું ન બને એટલા માટે આપણે આપણી જાતને તૈયાર કરવી જોઈએ. આપણાં કેટલાંક માનસિક વલણોને બદલવાં જોઈએ અને કેટલીક શિસ્ત સ્વીકારવી જોઈએ. આ માટે મુખ્યત્વે નીચેની બાબતોનો આપણે ખ્યાલ રાખવો જોઈએ. (૧) સુખી થવાની ઇચ્છા (૨) વિકાસ માટે સતત પ્રયત્ન (૩) અનિશ્ચિતતાનો ત્યાગ (૬) વિદ્યાયક વિચારસરણી (૭) શ્રદ્ધાપૂર્વકનું જીવન. હવે જરા વિગતથી આનો વિચાર કરીએ. ૧. સુખી થવાની ઇચ્છા કેટલીકવાર આપણી ઇચ્છા વિના જ આપણને કેટલીક વસ્તુઓ પ્રાપ્ત થઈ જાય છે. ખેતર ખેડતા ખેડૂતને સોનાનો ચરુ મળી જાય કે ઓયસ્ટર માછલી ખાતાં અચાનક જ તેમાંથી મોતી નીકળી પડે તો તેમાં માણસની કોઈ ઇચ્છા ભાગ ભજવતી નથી. પરંતુ સુખનું એવું નથી. સુખી થવાની ઇચ્છા વિના સુખ મળી શક્તું નથી. સોનાનો ચરુ મળી શકે છે. હીરા-મોતી મળી શકે છે પરંતુ સુખ મળી શકતું નથી. સુખ પ્રાપ્ત કરવા માટે એ પ્રાપ્ત કરવાની ઇચ્છા હોવી જરૂરી છે. એવું બને કે, સુખી થવાની ઇચ્છા હોય છતાં સુખ ન મળે, પણ એવું ક્યારેય ન બને કે સુખી થવાની ઇચ્છા વિના જ સુખ મળી જાય. સુખી થનારમાં સુખી થવાની ઇચ્છા હોવી જ જોઈએ. અહીં એવો પ્રશ્ર થાય કે, સુખી થવાની ઇચ્છા કોને ન હોય? સામાન્ય રીતે દરેકને એવી ઇચ્છા હોય છે પણ કેટલાને નથી પણ હોતી. જેમ કે, કોઈ પ્રિયજન મૃત્યુ પામે અને એની પાછળ કોઈ આપઘાત કરવા તૈયાર થઈ જાય ત્યારે એના મનમાં સુખી થવાની કોઈ ઇચ્છા હોતી નથી અને એટલે જ એને સુખ ક્યાંય દેખાતું નથી કે પ્રાપ્ત થઈ શક્તું નથી. અને કેટલાંકને સુખી થવાની ઇચ્છા તો હોય છે, પરંતુ એ સાફ નથી હોતી. ધૂંધળી, નિર્બળ, અસ્પષ્ટ હોય છે. એવી ઇચ્છા એમને સુખના રસ્તે દોરી શકતી નથી. સુખના બદલે તેઓ બીજા રસ્તાઓ ઉપર જ દોડયા કરે છે ત્યાં તેમને ઘણી વસ્તુઓ પ્રાપ્ત થાય છે પરંતુ સુખ પ્રાપ્ત થતું નથી. આવું બને ત્યારે માણસો જિંદગી સામે ફરિયાદ કરે છે પરંતુ એમણે પોતાના અંતરમાં દૃષ્ટિ કરવાની પણ જરૂર હોય છે. એમના અંતરમાં બીજી અનેક ઇચ્છાઓ છટપટતી હશે-ધનવાન થવાની બળવાન થવાની, દેખાવડા થવાની, દાનેશ્વરી થવાની, પ્રખ્યાત થવાની- પણ સુખી થવાની ઇચ્છા છે ખરી ? માણસ સામાન્ય રીતે એમ માને છે કે, બીજી ઘણીબધી વસ્તુઓ પ્રાપ્ત કરીને એ ઘણુંબધું સુખ પ્રાપ્ત કરી શકશે, પરંતુ સુખ એમ બીજી વસ્તુઓ પ્રાપ્ત કરવાથી પ્રાપ્ત થઈ શક્તું નથી. એની ઇચ્છા કરનારને પણ એ ક્યારેક પ્રાપ્ત થાય છે તો ક્યારેક પ્રાપ્ત થતું નથી પરંતુ જેને એની ઇચ્છા જ ન હોય એને તો એ પ્રાપ્ત થતું નથી જ. એટલે જેને જે પ્રકારનું સુખ પ્રાપ્ત કરવું હોય એ પ્રકારનું સુખ પ્રાપ્ત કરવાની ખરેખરી ઇચ્છા એનામાં હોવી જરૂરી છે. ૨. અનિવાર્યનો સ્વીકાર સુખી થવા ઇચ્છનાર વ્યક્તિમાં અમુક પ્રકારની સમાધાનપ્રવૃત્તિ હોવી જરૂરી છે. ઘણીબધી વસ્તુઓ આપણને આપણા જન્મ સાથે જ મળે છે અને એમાંની કેટલીક આપણા દુઃખનું કારણ પણ હોય છે. પરંતુ દરેક વખતે તેને આપણે બદલી શકતા નથી. આપણું શરીર, આપણી ઇન્દ્રિયો, આપણો દેખાવ, આપણાં સગાંવહાલાં, આપણો સમાજ, એ બધાં કાંઈ આપણી અનુકૂળતા પ્રમાણેનાં હોતાં નથી, ઘણીવાર વિપરીત પણ હોય છે અને એને બદલવાની શક્તિ આપણામાં હોતી નથી. એ વખતે એનો જ વિચાર કર્યા કરવાથી કે પ્રતિકાર કર્યા કરવાથી માત્ર દુઃખી જ થવાય છે. સુખી થવા ઇચ્છનાર એવો મિથ્યા પ્રયત્ન કરવાનું છોડી દે છે. જે નિવારી શકાય તેમ હોય એને એ નિવારે છે, બદલી શકાય તેમ હોય એને એ બદલી નાખે છે, પરંતુ જે અનિવાર્ય હોય એનો એ અફસોસ કરતો નથી, સ્વીકારી કરી લે છે. પોલિયોમાં પગ ગુમાવી બેસનાર સમજદાર વ્યક્તિ એનો અફસોસ કરીને દુઃખી થવાના બદલે બીજાં સાધનોનો ઉપયોગ કરીને સુખી થવાનો માર્ગ શોધી કાઢે છે. પોલિયોથી અપંગ બનનાર વ્યક્તિને મેં અનુકૂળ પગથી સુંદર ચિત્રો બનાવતી જોઈ છે. અનિવાર્યનો અફસોસ કરવો એ દુઃખને આમંત્રણ આપવા જેવું છે. આપણે ગમે તેવા બળવાન કે હોશિયાર હોઈએ તોપણ બધું આપણી મરજી મુજબ બદલી શકતા નથી. ચોમાસામાં વરસાદને રોકી શકતા નથી. શિયાળામાં ટાઢને રોકી શકતા નથી. પરંતુ એનો સ્વીકાર કરીને એમાંથી માર્ગ કાઢી શકીએ છીએ. ચોમાસામાં રેઇનકોટ કે છત્રીનો ઉપયોગ કરી શકીએ છીએ અને શિયાળામાં ગરમ કપડાં વાપરીને ટાઢથી બચી શકીએ છીએ. દુઃખ ગમે તે પ્રકારનું હોય પણ જો એ નિવારી શકાય તેમ જ ન હોય તો એનો સ્વીકાર કરવાથી જ કોઈક માર્ગ નીકળી આવે છે. દરેક વ્યક્તિને કોઈને કોઈ બાબતમાં તો આમ કરવું જ પડે છે. અનિવાર્ય સામે આથડવાથી કશું જ વળતું નથી. એની સાથે અમુક રીતે સમાધાન કરીને જ સુખે જીવી શકાય છે. ૩. મર્યાદામાં રહીને ઉપયોગ-ઉપભોગ માનવજીવનને જ અમુક મર્યાદાઓ છે. એટલે, માનવીની સમજને, સાધનાને અમુક મર્યાદા તો રહેવાની જ. માનવીનું જીવન જન્મ અને મૃત્યુની મર્યાદાઓમાં બંધાયેલું છે. સમયની મર્યાદાઓથી બંધાયેલું છે. માનવીની સમજ એની ઇન્દ્રિયોની મર્યાદાઓ પર આધારિત છે. એની શક્તિ એના શરીર અને મનની મર્યાદા પર અવલંબે છે. ગમે તેવો માણસ હોય અને એની પાસે ગમે તેવી વિપુલ સાધનસામગ્રી હોવા છતાં એને પણ મર્યાદા તો હોવાની જ. એટલે જ્યારે ઉપભોગની કે ઉપયોગની વાત આવે ત્યારે આ મર્યાદા ખ્યાલમાં રાખવાની હોય છે. સામાન્ય માનવીના સુખનો આધાર એ શું શું ભોગવે છે, કેટલું ભોગવે છે એના ઉપર હોય છે. ત્યાગ કે ત્યાગના સુખની વાત જુદી છે. એની ચર્ચા અહીં બિનજરૂરી છે. સામાન્ય માણસને સુખનો જે અનુભવ થાય છે તે ઉપભોગ અને ઉપયોગને કારણે થાય છે, પરંતુ જો એમાં એ મર્યાદા સ્વીકારે તો જ તેને સુખ મળે છે. મર્યાદાનો લોપ થાય તો દુઃખ મળે છે. એની જિંદગી પક્ષીના પિંજર જેવી છે. એ નાનું હોઈ શકે છે, મોટું હોઈ શકે છે, બહુ મોટું હોઈ શકે છે, પરંતુ અમર્યાદ હોઈ શકતું નથી. પિંજરમાં તે હરીફરી શકે છે, ખાઈ-પી શકે છે, નાચી શકે છે, પરંતુ જો એમાંથી બહાર નીકળવાનો પ્રયત્ન કરે તો દુઃખ એનું ગળું પકડી લે છે. ઉપભોગની બાબતમાં, દરેક વ્યક્તિને કોઈ ને કોઈ પ્રકારની મર્યાદા હોય જ છે. કોઈને ધનની મર્યાદા હોય છે, તો કોઈને શારીરિક શક્તિની મર્યાદા હોય છે, કોઈને સંજોગોની મર્યાદા હોય છે. આમ દરેક વ્યક્તિ એના પોતાના વિશિષ્ટ પિંજરમાં જકડાયેલી હોય છે અને એનો એણે સ્વીકાર કરવો જ પડે છે. જો સ્વીકાર ન કરે તો એ સુખી રહી શક્તી નથી. સુખ મર્યાદાની રેખાથી સહેજ અંદર રહેવામાં છે અને આ રેખા દરેક માટે જુદી જુદી હોય છે અને દરેકે પોતે જ તે શોધી કાઢવાની હોય છે. હું મીઠાઈ ખાઉં તો મને મજા આવે, પણ જો હું મીઠાઈ ખાધા જ કરું તો મારી મજા બગડી જાય. આપણી જિંદગીનો આ ઢાંચો છે અને એને આપણે ફેરવી શકતા નથી. બીજા કરતાં હું વધારે ઉપભોગ કરી શકું, પરંતુ એ વખતે પણ મારે મારી મર્યાદાઓનો ખ્યાલ તો રાખવો જ જોઈએ, તો જ હું સુખી થઈ શકું. જીવન કદાચ અમર્યાદિત છે, પરંતુ માનવી મર્યાદિત છે. સામે આખો સાગર છે, પરંતુ આપણે તો આપણી ચાંચમાં સમાય એટલું જ એમાંથી લેવાનું છે. સુખની આ શરત છે. ૪. વિકાસ માટે સતત પ્રયત્ન જીવન સતત વિકાસશીલ છે. વનસ્પતિને નવી નવી કૂંપળો ફૂટતી આપણે જોઈએ છીએ. એ જ રીતે આપણા શરીર અને મનમાં પણ સતત ફેરફારો થતાં રહે છે. એની સાથે તાલ મિલાવીને કે એને વેગ આપીને જ આપણે સુખી થઈ શકીએ છીએ. જ્યારે આપણો વિકાસ અટકી જાય છે ત્યારે જીવનનું વહેણ પણ સ્થગિત થઈ જાય છે અને સુખ પણ થંભી જાય છે. આપણે નાના હતા અને ચાલતાં શિખ્યા ત્યારે કેટલો આનંદ થયો હતો એ કદાચ આપણને યાદ ન હોય, પણ પહેલીવાર આપણે સાઇકલ શિખ્યા ત્યારે થયેલો આનંદ તો યાદ હશે જ. એ આનંદ અદ્ભૂત હતો. એમાં જે સુખ હતું એ અવિસ્મરણીય હતું. એ જ રીતે આપણે પહેલી વાર એકડો લખ્યો, પહેલીવાર રસોઈ કરી, પહેલીવાર ભરત ભર્યું, પહેલી વાર ક્રિકેટ રમવા બેટ ઉપાડયું ને બોલને ફટકો માર્યો, એનો આનંદ જુદા જ પ્રકારનો હતો. જ્યારે આપણા જીવનનો પ્રવાહ કોઈક પ્રવૃત્તિમાં વહે છે ત્યારે આપણો વિકાસ થાય છે અને આપણને સુખનો અનુભવ થાય છે. વિકાસની દરેક પ્રવૃત્તિ સાથે સુખ સંકળાયેલું હોય છે. ઘણીવાર એવી પ્રવૃત્તિમાં પીડા થાય છે, પરંતુ એમાં પણ તૃપ્તિની કે સુખની ઊંડી લાગણી રહેલી હોય છે.   માણસનો વિકાસ જ્યારે અટકી જાય છે ત્યારે કદાચ એને દુઃખ ન થાય તો પણ સુખ તો મળતું નથી જ ત્યારે એને નિર્વેદની, નિરાશાની કે ખાલીપણાની લાગણી ઘેરી લે છે. સતત વિકાસશીલ રહેનારને જ સુખનો અનુભવ થયા કરે છે.

__._,_.___

---

Posted by: imamdavadi@ymail.com

---

Reply via web post

•

Reply to sender

•

Reply to group

•

Start a New Topic

•

Messages in this topic (1)

World's Best forwarded emails...

Spread a word to join amdavadis4ever-subscribe@yahoogroups.com

To translate the posted material into your native/regional language,
please visit http://translate.google.com/

Like us on facebook: amdavadi amdavadi

Visit Your Group

• New Members 62

• Privacy • Unsubscribe • Terms of Use

.

__,_._,___