[amdavadis4ever] વો સુબહ હમ હી સે આયેગી…

 

Please use http://translate.google.com/ to translate this article to Language of your choice. વો સુબહ હમ હી સે આયેગી… ક્લાસિક : દીપક સોલિયા lose ad X નેટ પર મેં એવો કિસ્સો વાંચેલો કે ૧૯૫૮માં જ્યારે જુવાન વાજપેયી-અડવાણી દિલ્હી મહાનગરપાલિકાની ચૂંટણી હારી ગયા ત્યારે બેય જુવાનિયા સીધા એમના માનીતા થિયેટર પર પહોંચી ગયા. ત્યાં જે ફ્લ્મિ લાગેલી, એ હતી 'ફ્રિ સુબહ હોગી'. બંનેએ ફ્લ્મિ જોઈ નાખી. દાયકાઓ પછી વાજપેયી જ્યારે દેશના વડા પ્રધાન બન્યા ત્યારે એમણે પક્ષના કાર્યકરોને કહ્યું કે પેલી ફ્લ્મિનું શીર્ષક સાચું ઠર્યું, 'ફ્રિ સુબહ હોગી'. બરાબર છે. ૧૯૫૮નો યુગ નહેરુ-યુગ હતો અને વાજપેયી-અડવાણી રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના સભ્યો હતા. એમને કોંગ્રેસની કાળ-રાત્રિ બાદ સંઘના ઉદયમાં નવી પરોઢ લાગી શકે, પરંતુ આ તો વિચારધારાનું સત્તા-પરિવર્તન થયું. સમગ્ર પરિવર્તનનું શું? ફ્ક્ત સત્તાપરિવર્તનથી જ દેશની સ્થિતિ બદલાઈ શકે? આપણને એવું માનવું ગમતું હોય છે કે મને જે રાજકીય પક્ષ ગમે છે એ સત્તા પર આવશે તો દેશમાં સોનાનો સૂરજ ઊગશે, પણ આવું માનવું  બાલિશતા છે. પહેલો મુદ્દો એ કે આપણે કેવી સ્થિતિને સુબહ ગણીએ છીએ? અને બીજો મુદ્દો એ કે એ સુબહ લાવશે કોણ? આ બંને સવાલોના જવાબ આપતું એક ગીત છેઃ 'વો સુબહ કભી તો આયેગી'. ગીત પાછું એ જ ફ્લ્મિનું છે – 'ફ્રિ સુબહ હોગી' – જે અડવાણી અને વાજપેયીએ દિલ્હીની ચૂંટણીમાં હાર્યા બાદ જોઈ હતી, પહેલાં એકદમ શાંતિથી ગીત વાંચો. વો સુબહ કભી તો આયેગી, વો સુબહ કભી તો આયેગી ઇન કાલી સદિયોં કે સર સે જબ રાત કા આંચલ ઢલકેગા જબ દુઃખ કે બાદલ પિઘલેંગે, જબ સુખ કા સાગર છલકેગા જબ અંબર ઝુમ કે નાચેગા, જબ ધરતી નગ્મેં ગાયેગી વો સુબહ કભી તો આયેગી, વો સુબહ કભી તો આયેગી. જિસ સુબહ કી ખાતિર જુગ જુગ સે, હમ સબ મર મર કર જીતે હૈ જિસ સુબહ કી અમૃત કી ધૂન મેં, હમ ઝહર કે પ્યાલે પીતે હૈ ઇન ભૂખી પ્યાસી રુહો પર, ઇક તો દિન કરમ ફ્રમાયેગી વો સુબહ કભી તો આયેગી, વો સુબહ કભી તો આયેગી. માના કે અભી તેરે મેરે અરમાનો કી કિંમત કુછ ભી નહીં મિટ્ટી કા ભી હૈ કુછ મોલ મગર, ઇન્સાન કી કિંમત કુછ ભી નહીં ઇન્સાનોં કી ઇજ્જત જબ જૂઠે સિક્કોં મેં ન તોલી જાયેગી વો સુબહ કભી તો આયેગી, વો સુબહ કભી તો આયેગી. ફ્લ્મિની વાર્તામાં સિચ્યુએશન કાળી-ડિબાંગ છે. હીરો વખાનો માર્યો ખૂન કરી બેઠો છે. કાળી કેદ એની રાહ જોઈ રહી છે. છતાં, હીરો અને હિરોઈન એવી આશા સેવે છે કે દુઃખના દિવસો પૂરા થશે અને સુખનો સૂરજ ઊગશે. અલબત્ત, ગીતમાં ફ્ક્ત બે વ્યક્તિના અંગત સુખ-દુઃખની વાત નથી, સમગ્ર માનવજાતની વાત પણ છે, સદીઓની વાત છે. એ પણ સાદી સદીઓ નહીં, કાળી સદીઓ. માણસજાતનો નોધાયેલો ઇતિહાસ જોઈએ તો આજથી લગભગ ૨૪ સદી અગાઉ થઈ ગયેલા ચાણક્યના લખાણોમાં જે યુગ ઊભરે છે એ પણ કાળો જ હતો. શાસનમાં ખટપટો ત્યારે પણ અપરંપાર હતી અને નબળા પર સબળાઓનું રાજ ત્યારે પણ હતું. છતાં, હવે ફ્ેર પડશે એવી આશા આ ગીત સેવે છે. આ આશા સાવ બ ેબુનિયાદ નથી, કારણ કે ઉત્ક્રાંતિની આખી ગાથા મનુષ્યના વિકાસની ગાથા છે, પ્રકાશની ગાથા નથી. એકકોષી જીવમાંથી, જંગલી પ્રાણીમાંથી અને પછાત મનુષ્યમાંથી છેવટે આજે પૃથ્વી પર જે જોવા મળે છે એ આધુનિક મનુષ્ય સતત વિકસ્યો જ છે. એના નૈતિક મૂલ્યો પણ ધીમે ધીમે વિકસી જ રહ્યા છે. વિકાસની ઝડપ અત્યંત ધીમી છે, પરંતુ માનવીનો વિકાસ થઈ રહ્યો છે અને માનવી વધુ જાગૃત બની રહ્યો છે એ હકીકત છે. વૃદ્ધો ભલે આદત મુજબ કહ્યા કરે કે એમનો જમાનો બહુ સારો હતો, હકીકત તો એ જ કે સમાનતા-ભાઈચારા-સ્વાતંત્ર્ય જેવા મૂલ્યો બાબતે ન કેવળ ગુજરાત કે ભારત બલ્કે સમગ્ર દુનિયા નાછૂટકે (હા, છૂટકો નથી એટલે) વધુ સભાન બની રહી છે. એ સાચું છે કે આજે પણ ચારે તરફ્ આવક-વર્ણ-જાતિ-લિંગ-ધર્મ-દેશના ભેદભાવો, શોષણ, આતંક વગેરે અનેક કાળમુખી સમસ્યાઓ વકરેલી છે, પરંતુ આ અંધકારમાંથી આપણે કેવા પ્રકાશ તરફ્ જવાનું છે એ દિશા ભૂલવા જેવી નથી અને વિકાસની એ આશા છોડવા જેવી નથી, કારણ કે આશા અત્યંત ઉપયોગી લાગણી છે. ભવિષ્ય ઉજળું હશે એ આશા આપણને આગળ ધપવાનો જુસ્સો અને પ્રેરણા પૂરા પાડી શકે. આવી પ્રેરણા આપતું આ ગીત છેઃ વો સુબહ કભી તો આયેગી. ફ્લ્મિમાં તો ઉપર નાંેધ ના ત્રણ જ અંતરા છે. એ સિવાય પણ, સાહિરે અન્ય ત્રણ અંતરા લખેલા, જે આ પ્રમાણે છે. દૌલત કે લિએ જબ ઔરત કી ઇસ્મત કો ના બેચા જાયેગા ચાહત કો ના કુચલા જાયેગા, ગૈરત કો ના બેચા જાયેગા અપની કાલી કરતૂતોં પર જબ યે દુનિયા શરમાયેગી વો સુબહ કભી તો આયેગી, વો સુબહ કભી તો આયેગી. બીતેંગે કભી તો દિન આખિર યે ભૂખ ઔર બેકારી કે ટૂટેંગે કભી તો બૂત આખિર દૌલત કી ઇજારાદારી કે જબ એક અનોખી દુનિયા કી બુનિયાદ ઉઠાઈ જાયેગી વો સુબહ કભી તો આયેગી, વો સુબહ કભી તો આયેગી. મજબૂર બુઢાપા જબ સૂની રાહોં મેં ધૂલ ન ફકેગા માસૂમ લડકપન જબ ગંદી ગલિયોં મેં ભીખ ન માંગેગા હક માંગને વાલો કો જિસ દિન સૂલી ના દિખાઈ જાયેગી વો સુબહ કભી તો આયેગી, વો સુબહ કભી તો આયેગી. વાતો બહુ આકરી છે. શાસકો વિરોધીઓને (હક માગનારાઓને) પકડી પકડીને શૂળીએ ન ચઢાવે, સ્ત્ર્રીઓએ દેહ ન વેચવો પડે, યુવાનોએ બેકારી અને લાચારી ન વેઠવી પડે, વૃદ્ધોએ રસ્તે ન રઝળવું પડે, બાળકોએ ભીખ ન માંગવી પડે… ત્યારે આવશે એ સુબહ. કવિ શાસકો ઉપરાંત સમગ્ર પ્રજાને પણ જવાબદારીના કુંડાળામાં લાવી મૂકે છે. 'અપની કાલી કરતૂતેા પર'આખી દુનિયા જ્યારે શરમાશે ત્યારે આવશે વો સુબહ. પાપ સૌનું છે, માટે પ્રાયશ્ચિત પણ સૌએ કરવું પડશે, સજા પણ સૌએ ભોગવવી પડશે. અને પછી, પીડા ભોગવીને આપણે સૌ સ્વચ્છ થઈશું ત્યારે પડશે સવાર. જેના પરથી આ ફ્લ્મિ 'ફ્રિ સુબહ હોગી' બનાવવામાં આવેલી, એ મૂળ કૃતિ 'ક્રાઈમ એન્ડ પનિશમેન્ટ'નો સૂર તો એ જ છે કે સજાથી છટકીને કોઈ સુખી નથી થઈ શકતું. આર્થિક શોષણ, વર્ણભેદ, જાતિભેદ, ર્ધાિમક કટ્ટરતા, રંગભેદ, સ્ત્ર્રીઓ-બાળકો-વૃદ્ધો પ્રત્યે ઉદાસિનતા… આ બધાં પાપો વધતા-ઓછા અંશે સમગ્ર માનવજાતમાં જોવા મળે છે. માટે, જ્યારે આપણે સૌ આપણાં પાપોની સજા ભોગવી લઈશું ત્યારે સુબહ આવશે. એ સવાર આપણે જ લાવવાની છે અને એ સવાર આપણે જ લાવીશું. આ વાત, અત્યંત સ્પષ્ટ શબ્દોમાં સાહિરે આ ગીતમાં લખી છે. વો સુબહ હમ હી સે આયેગી જબ ધરતી કરવટ બદલેગી, જબ કેદ સે કેદી છૂટેંગે જબ પાપ-ઘરૌંદે ફ્ૂટેંગે, જબ ઝુલ્મ કે બંધન તૂટેંગે ઉસ સુબહ કો હમ હી લાયેંગે, વો સુબહ હમ હી સે આયેગી વો સુબહ હમ હી સે આયેગી, વો સુબહ હમ હી સે આયેગી. સવાર પડશે, પણ ક્યારે પડશે? જ્યારે કેદી કેદમાંથી છૂટશે, જ્યારે પાપના ઘડા ફ્ૂટશે, જ્યારે જુલમ-સતામણી-અત્યાચારના બંધન તૂટશે… ત્યારે આવશે, એ સુબહ. કવિ નિરાશ થયા વિના, વિશ્વાસથી, ઉત્સાહથી કહે છેઃ ઉસ સુબહ કો હમ હી લાયેંગે. કવિ સાહિર લુધિયાનવી પોતે જગતને જે કહેવા માગતા હતા એ એમને ફ્લ્મિોના માધ્યમ દ્વારા સૌથી સચોટ રીતે કહેવાની તક મળી હોય એવી મુખ્ય બે ફ્લ્મિો આ છેઃ 'પ્યાસા' અને 'ફ્રિ સુબહ હોગી'. બંને ફ્લ્મિો સફ્ળ હતી. 'પ્યાસા' તો સુપરહિટ હતી જ, પરંતુ 'ફ્રિ સુબહ હોગી'એ પણ ૧૯૫૮માં રિલીઝ થયેલી ફ્લ્મિોમાં 'મધુમતી', 'ચલતી કા નામ ગાડી' અને 'યહુદી' પછી ચોથે નંબરે સૌથી વધુ વકરો કરેલો. સાહિરની કલમ 'પ્યાસા' માટે વધુ વખણાઈ છે, પરંતુ 'ફ્રિ સુબહ હોગી'માં સાહિર મને વધુ ઊંચેરા લાગ્યા છે. 'પ્યાસા'માં (ભલે વાર્તાની માગ પ્રમાણે) સાહિરે બીજાઓના વાંક વધુ કાઢયા છે અને છેવટે પોતાને અનુકૂળ ન આવતી દુનિયા ફ્ૂંકી મારવાની વાત કહી છે (જલા દો ઇસે ફ્ૂંક ડાલો યે દુનિયા, તુમ્હારી હૈ તુમ હી સમ્હાલો યે દુનિયા), પરંતુ 'ફ્રિ સુબહ હોગી'માં કવિ પોતે અને ફ્લ્મિનો નાયક જવાબદારી સ્વીકારે છે, પાપ સ્વીકારે છે, સજા સ્વીકારે છે, પ્રાયિૃત કરે છે. અને પછી કહે છેઃ' ઉસ સુબહ કો હમ હી લાયેંગે'. બીજાના વાંક કાઢીને, પોતાની જાતને સ્વચ્છ સાબિત કરીને ગોદડું ઓઢીને સૂઈ જવાની પરંપરા તોડતી આ પંક્તિ છે. જેનો મતલબ એ છે કે શાસકોથી નહીં, પણ પ્રજાથી આવશે સુબહ. વો સુબહ હમ હી સે આયેગી. વો સુબહ હમ હી સે આયેગી. શરત એટલી કે આપણે જાગીએ.

__._,_.___

---

Posted by: Bhupendra Jesrani <jesranibd@yahoo.co.in>

---

Reply via web post

•

Reply to sender

•

Reply to group

•

Start a New Topic

•

Messages in this topic (1)

---

Save time and get your email on the go with the Yahoo Mail app

Get the beautifully designed, lighting fast, and easy-to-use Yahoo Mail today. Now you can access all your inboxes (Gmail, Outlook, AOL and more) in one place. Never delete an email again with 1000GB of free cloud storage.

---

World&#39;s Best forwarded emails...

Spread a word to join amdavadis4ever-subscribe@yahoogroups.com

To translate the posted material into your native/regional language,
please visit http://translate.google.com/

Like us on facebook: amdavadi amdavadi

Visit Your Group

• New Members 37

• Privacy • Unsubscribe • Terms of Use

.

__,_._,___