[amdavadis4ever] તડકભડક - Gujarati (posted by B D Jesrani)

 

Please use http://translate.google.com/ to translate this article to Language of your choice. સત્ય અને કલ્પનાના તાણાવાણામાંથી નીપજતી એક નવી સૃષ્ટિ તડકભડક: સૌરભ શાહ નવલકથાઓ શા માટે લખાતી હશે? શા માટે વંચાતી હશે? માત્ર મનોરંજન માટે? સમય પસાર કરવા માટે? કંટાળો દૂર કરવા માટે? યુનિવર્સિટીમાં ટેક્સ્ટબુક બને એટલા માટે? સત્યકથા જે નથી કહી શક્તી તે વાત કહેવા માટે નવલકથાઓ લખાય છે એવું મારું માનવું છે. નવલકથાઓનું વાતાવરણ રોજબરોજની જિંદગી કરતાં જુદું હોવા છતાં એ વાચકોના જીવનને સ્પર્શી જાય છે. હકીક્તના જીવનમાં જે પ્રાપ્ત ન થતું હોય તે વાચકને નવલકથામાંની કલ્પનાની દુનિયામાંથી મળી જતું હોય છે, લેખકને પણ. વર્ષો પહેલાં એક નવોદિત લેખક મળવા આવ્યો હતો. એ નવલકથાકાર બનવા માંગતો હતો. મેં પૂછયું કે તેં કઈ કઈ નવલકથાઓ વાંચી છે? એણે કહ્યું કે મને વાંચવા કરતાં લખવાનો શોખ છે! ચક્કર આવી જાય એવો જવાબ હતો. ગુજરાતી ભાષાની,ભારતીય ભાષાઓની અને વિશ્વની શ્રેષ્ઠ નવલકથાઓ વાંચ્યા વિના લેખક બનવા નીકળી પડેલાઓ સૂંઠના ગાંગડાય વિના ગાંધી થઈ જવા માંગે છે. ઉત્તમ નવલકથાઓ વાંચ્યા પછી તમે પોતે એ કક્ષાનું સાહિત્ય સર્જી શકશો એવી કોઈ ગેરન્ટી નથી. પણ વાંચ્યું હશે તો મનમાં એક માપદંડ ઊભો થશે અને ૧૦૦ થી ૧ ના આંક પર તમારી પોતાની કૃતિ કયા માર્ક સુધી પહોંચે છે એની તમને ખબર પડશે, સુધરવાની તક મળશે. ટીવી સિરિયલોની બોલબાલાના જમાનામાં નવલકથાલેખકનું મહત્ત્વ દેખીતી રીતે તમને ઘટી ગયેલું લાગે, પણ એવું નથી. પરદેશમાં ઉત્તમ ટીવી સિરિયલો નવલકથાઓ પરથી બની છે. ફિલ્મો પણ. માત્ર ગયા જ વર્ષે હોલિવૂડમાં ૬૭ ફિલ્મો નવલકથા કે કોઈ પુસ્તક પરથી બની જેમાંથી ૮ને ઓસ્કાર એવોર્ડની કોઈ ને કોઈ કેટેગરીનું નોમિનેશન મળ્યું. ટીવી પર આજે ધૂમ મચાવતી સિરિયલો પરથી કોઈ પુસ્તક લખાયું હોય એવું ધ્યાનમાં નથી. લોકપ્રિય ટીવી સિરિયલોની લોકપ્રિયતા સિરિયલ સમાપ્ત થતાં જ પૂરી થઈ જાય છે. નવલકથા જેવી અમરતા ટીવી સિરિયલને મળતી નથી. 'સરસ્વતીચંદ્ર', 'પૃથ્વીવલ્લભ' અને 'દિવ્યચક્ષુ' કે 'મળેલા જીવ'થી માંડીને 'અમૃતા', 'સાત પગલાં આકાશમાં' અને 'પ્રિયજન' સુધીની નવલકથાઓ એના પ્રકાશનના પચીસ, પચાસ, સો વર્ષ પછી પણ વાચકનું મન જીતવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. અંગ્રેજીમાં ચાર્લ્સ ડિકન્સથી માંડીને એર્નેસ્ટ હેમિંગ્વે સુધીના ડઝનબંધ લેખકોનું સાહિત્ય બસો વર્ષ પછી પણ વંચાશે. તોલ્સતોય, સ્ટાઈનબેક, એયન રેન્ડ અને જ્હોન અપડાઈકથી માંડીને જેફ્રી આર્ચર, સ્ટીફન કિંગ કે નિકોલ્સ સ્પાર્કસ જેવા કન્ટેમ્પરરી ફેવરિટ્સ ગણાતા નવલકથાકારોએ આગવી કલ્પનાસૃષ્ટિઓ રચી છે. ગુજરાતીનું તેમ જ અન્ય ભાષાઓનું ઉત્તમ સાહિત્ય વાંચ્યા પછી લેખક સભાન બને છે. જે કૃતિ પોતે લખવા ધારે છે એ શું પોતાની ભાષાની શ્રેષ્ઠ નવલકથાઓમાં ઉમેરો કરી શકશે? ન કરી શકે એમ હોય તો એ લખવાની મહેનત એણે લેવી જોઈએ? જો હા, તો શા માટે? લેખકો નિજાનંદ માટે લખે છે, પોતાના આનંદ માટે લખે છે એ એક મિથ છે, ભ્રમણા છે. માત્ર પોતાનો જ સંતોષ કે આનંદ કેન્દ્રમાં હોય તો એણે એ કૃતિ પ્રગટ શા માટે કરવી જોઈએ? લેખક ઇચ્છતો જ હોય છે કે પોતાની લાગણીઓને, પોતાના વિચારોને એ બીજાઓમાં વહેંચે, બીજા લોકો સુધી પહોંચાડે. સારી નવલકથા લેખક અને વાચક બેઉની ગરજ સંતોષતી હોય છે. પરદેશમાં પત્રકારત્વની જેમ નવલકથાલેખન શીખવવાના પણ અભ્યાસક્રમો હોય છે. પત્રકારત્વના કોર્સમાં સુવર્ણચંદ્રક મેળવનારાઓ હકીકતની જિંદગીમાં તદ્ન કંગાળ અને નિષ્ફળ પત્રકાર પુરવાર થઈ શકે છે. દુનિયાના કોઈ પણ સારા કે સફળ કે બેસ્ટ સેલર નવલકથાકારે નોવેલરાઈટિંગના ક્લાસિસ ભરીને નવલકથા લખી હોય એવું નોંધાયું નથી. કલ્પનાશક્તિ, નિરીક્ષણશક્તિ અને અભિવ્યક્તિની શૈલી-આ ત્રણ નવલકથાલેખનનાં સૌથી મોટાં ઓજારો છે જે ઉછીનાં મળી શકતાં નથી. સફળ નવલકથાકોરોની શૈલીનું થર્ડ કલાસ અનુકરણ કરીને કે પોતાની વગનો ઉપયોગ કરી નેટર્વિંકગ દ્વારા પ્રચાર કરીને કે પછી પોતાની આસપાસ એક ટોળકી રચીને માર્કેટિંગ કરવાથી નવલકથાકાર બની શકાતું નથી. મહાન નવલકથાકારોની સફળતામાંથી જ નહીં, એમની ભૂલોમાંથી પણ બીજા લેખકોએ શીખવાનું હોય છે. દાખલા તરીકે કેટલાંક લેખકોને નવલકથાના આરંભથી વાતાવરણનું વર્ણન શરૂ કરી દેવાની ટેવ હોય છે. આવાં વર્ણનો કંટાળાજનક હોય છે. વાર્તાનો પ્લોટ ખૂલે એ પહેલાં જ આવી જતાં આવાં વિગતવાર વર્ણનો વાર્તાનો પ્રવાહ શરૂ થાય એ પહેલાં એના વેગને મંથર બનાવી દે છે. નવલકથામાં વર્ણનોનું મહત્ત્વ ઘણું મોટું છે પણ એ વર્ણનો નવલકથા પૂરપાટ દોડતી થઈ જાય એ પછી આવે તો નવલકથાના વાતાવરણને ઉપકારક બને.       કેટલાંક નવલકથાકારોને પાત્રોનાં મોઢે ઉપદેશાત્મક વાક્યો બોલાવવાની ટેવ હોય છે. આવાં વાક્યોમાં નવલકથાકાર પોતે ડોકાતો હોય છે. વાચકો માટે આ ત્રાસજનક છે. કેટલાંક વળી આ પ્રકારના સંવાદોને બદલે માહિતીવાળાં વાક્યોની ભરમાર ગૂંથે છે. લેખક પોતે કેટલો વિદ્વાન છે, એને હેલિકોપ્ટર કેવી રીતે ઊડે છે એ વિશેની કેટલી જાણકારી છે, એ જાણવામાં કોઈને રસ નથી હોતો. લેખકે પોતાની પંડિતાઈ, પોતાની વિદ્વતા, પોતાનું ચિંતક-વિચારકપણું બધુ જ નવલકથા લખતી વખતે પોતાની પાસે રાખી મૂકવું જોઈએ, કાગળ પર ઠાલવી દેવાની કોઈ જરૂર નથી, એનો ભાર વાચક પર લાદવાની કોઈ જરૂર નથી. ઉત્તમ નવલકથાકાર એક આદર્શ સ્ટોરી ટેલર હોવાનો.   ઘણી વખત નવલકથામાં અદ્ભુત દૃશ્યો લખાયેલાં હોય, પણ નવલકથાના અંતે એ દૃશ્યો વાચકને યાદ આવે ત્યારે વાચક વિચારે કે વાર્તાના પ્રવાહ માટે એની શું જરૂર હતી? આવાં સુંદર પણ બિનજરૂરી દૃશ્યો લખવાની લાલચ બહુ ઓછા લેખકો ટાળી શકે. ક્યારેક આવેશમાં લખાઈ જાય તોપણ ફાઈનલ એડિટીંગ સમયે એ કાઢી નાંખવાનાં હોય. કોઈપણ નવલકથા સંઘર્ષનો અનુભવ કરતા મુખ્ય પાત્ર વિના ફિક્કી બની જવાની. સીધેસીધા ચાલ્યા જતાં જીવનનાં વર્ણનો વાંચવામાં કોઈનેય રસ નથી હોતો. નવલકથા શરૂ કરી દીધા પછી લેખકને સૌથી મોટી ચિંતા એના અંત વિશે રહેતી હોય છે. વાચકોને એ અંત વહેલો આવી ગયો છે એવું તો નહીં લાગે? કે પછી વાર્તા ખોટી લંબાઈ રહી છે એવું લાગશે તો? વાર્તાનો ગ્રાફ દરેક પ્રકરણે ઉપર જાય છે? નવલકથામાં ટેન્શન ઊભું થાય, એના પર બીજું ટેન્શન ચણાય, વળી ત્રીજું અને વચ્ચે એક-એક કટોકટીમાંથી માર્ગ નીકળતો જાય ત્યારે વાર્તા યોગ્ય ઝડપે આગળ વધતી હોય એવું લાગે. નવલકથાની સફળતા કે નિષ્ફળતાનો આધાર એનાં અંતિમ પ્રકરણો પર રહેલો છે. એના વિશે એક ઈન્ટરેસ્ટિંગ જાત અનુભવ છે.   કોઈપણ સારો નવલકથાકાર આવા જ કોઈક બિંદુએ આવીને પોતાની ધારાવાહિક નોવેલના અંતે એક શબ્દ મૂકી દેતો હોય છે.

__._,_.___

---

Posted by: imamdavadi@ymail.com

---

Reply via web post

•

Reply to sender

•

Reply to group

•

Start a New Topic

•

Messages in this topic (1)

---

Have you tried the highest rated email app?

With 4.5 stars in iTunes, the Yahoo Mail app is the highest rated email app on the market. What are you waiting for? The Yahoo Mail app is fast, beautiful and intuitive. Try it today!

---

World's Best forwarded emails...

Spread a word to join amdavadis4ever-subscribe@yahoogroups.com

To translate the posted material into your native/regional language,
please visit http://translate.google.com/

Like us on facebook: amdavadi amdavadi

Visit Your Group

• New Members 76

• Privacy • Unsubscribe • Terms of Use

.

__,_._,___