[amdavadis4ever] તુલના અને ઘમં ડની કટાર કાળજ ામાં ભોંકાય ત ્યારે (તડકભડક)

 

Please use http://translate.google.com/ to translate this article to Language of your choice. તુલના અને ઘમંડની કટાર કાળજામાં ભોંકાય ત્યારે તડકભડક : સૌરભ શાહ કોઈ પણ આર્ટિસ્ટ માટે, ફોર ધેટ મેટર કોઈ પણ કળાકાર જ નહીં, કોઈ પણ માણસ માટે જિંદગીમાં સૌથી મોટાં બે ભયસ્થાન કયાં ? 'કટયાર કાળજાત ઘૂસલી'માં એનો જવાબ છે. સૂરજ બડજાત્યાની સાવ નક્કામી ફિલ્મ 'પ્રેમ રતન ધન પાયો'ની સાથે, એ જ દિવસે, રિલીઝ થયેલી મરાઠી ફિલ્મ'કટયાર કાળજાત ઘૂસલી'એ પહેલાં જ અઠવાડિયામાં એનાં બજેટ જેટલો વકરો કરી લીધો-રૂપિયા આઠ કરોડ અને રિલીઝ થયાના સવા મહિના પછી પણ મુંબઈ અને બીજાં શહેરોમાં લોકો આ ફિલ્મ જોવા ટોળે વળે છે જ્યારે બડજાત્યાની ફિલ્મમાં હવે કાગડા ઊડે છે. તમને કોઈ કહે કે આ ફિલ્મમાં શાસ્ત્રીય સંગીતની ભરમાર છે તો તમે જોવા નહીં જાઓ પણ હું કહીશ કે આજની તારીખે આર. ડી. બર્મન જેવા મ્યુઝિકવાળી જેમાં 'રોકી' કે 'હમ કિસી સે કમ નહીં' જેવાં સુપરહિટ કોમ્પિટિશન ગીતોની ભરમાર હોય એવી હિન્દી ફિલ્મ પણ તમને બે-અઢી કલાક સુધી જકડી નહીં રાખે જ્યારે આ મરાઠી ફિલ્મમાં પ્યોર કલાસિક્લ મ્યુઝિક ઠસોઠસ ભર્યું હોવા છતાં એનો પ્લોટ અગાથા ક્રિસ્ટીની સસ્પેન્સ નોવેલ જેવો છે, માટે ચાન્સ મળે તો મોડે મોડે પણ અને નહીં તો છેવટે ડીવીડી રિલીઝ થાય ત્યારે જોઈ લેવી તમારે. આફતાબ હુસૈન બરેલીવાલે(સચિન) નમૂનેદાર ગાયક છે પણ સ્ટ્રગલર છે. 'લગાન'માંના કલ્પિત ચંપાનેર ગામ જેવા ફિક્શનલ વિશ્રામપુર સંસ્થાનના રાજ દરબારમાં માનભર્યું સ્થાન મેળવનાર પંડિત ભાનુશંકર શાસ્ત્રી(શંકર મહાદેવન, હા, પેલા સંગીતકાર ત્રિપુટીવાળા જ-અહીં ગાય પણ છે અને અભિનય પણ કરે છે)આફતાબ હુસેનને સાંભળીને એમની ગાયકીની કદર કરે છે અને એમને મિરજથી વિશ્રામપુર બોલાવી લે છે, નાનું ઘર અપાવે છે, એમની દીકરી માટે અભ્યાસની વ્યવસ્થા કરે છે, ઈવન ઈદ જેવા તહેવારોમાં પોતે હિંદુ હોવા છતાં એમને ત્યાં મીઠાઈના કરંડિયા મોકલે છે. પણ અફતાબ હુસૈનને અને એમની બેગમ નબિલા(સાક્ષી તનવર)ને આટલાથી સંતોષ નથી. પંડિતજી આફતાબ હુસૈનને ખાનસાહેબનાં માનભર્યાં સંબોધનોથી બોલવવાનું નક્કી કરે છે પણ આફતાબ હુસૈનને આટલાં માનપાન ઓછાં પડે છે. રાજદરબારમાં પંડિત ભાનુશંકર શાસ્ત્રીનો દબદબો જોઈને આફતાબ હુસૈન મનોમન અને પછી તો પ્રગટપણે પંડિતજીની ઇર્ષ્યા કરતા થઈ જાય છે. પંડિતજી કદાચ ખાનસાહેબનો આ ભાવ કળી ગયા છે. દશેરાને દિવસે વિશ્રામપુરના રાજાને કહીને દરબારમાં સંગીતસ્પર્ધાનું આયોજન કરાવે છે. પોતે ઓલરેડી રાજગાયક સમાન છે જ છતાં સ્પર્ધા યોજવાનું કહે છે જેમાં પોતે ભાગ લેશે એવું પણ જાહેર કરે છે. પંડિતજીનાં મનમાં કદાચ એવો વિચાર છે કે ખાનસાહેબને જો એવું લાગતું હોય કે તેઓ મારા કરતાં વધુ સારા ગાયક છે પણ હું મારી દરબારમાં વગને કારણે એમને ઉપર આવવા નથી દેતો તો ભલેને એ મારી સાથે સીધી સ્પર્ધામાં ઊતરે પછી દૂધનું દૂધ ને પાણીનું થઈ જશે. સ્પર્ધા થાય છે. બેઉ મહાન કદ્ય સંગીતકારો છે. બેઉની ગાયકી દરબારમાં ઉપસ્થિત રહેલા જાણકાર શ્રોતાઓને પ્રભાવિત કરી જાય છે. ખાનસાહેબની ગાયકી પૂરી થતાં જ આખો દરબારહોલ મિનિટો સુધી તાળીઓથી ગુંજ્યા કરે છે, આની સામે પંડિતજીની ગાયકી પૂરી થયા પછી સભાગૃહમાં સન્નાટો છવાઈ જાય છે, શ્રોતાઓ દંગ થઈ જાય છે, સ્તબ્ધ થઈ જાય છે. લોકોમાં તાળી પાડવાના પણ હોશ નથી રહ્યા. તાળીપડાઉ કળા અને હૃદયમાં સોંસરવી ઊતરી જતી કળા વચ્ચેનો બારીકીભર્યો ભેદ અહીં ગજબ તરીકાથી સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યો છે. જોની લીવરના કાર્યક્રમોમાં બબ્બે મિનિટે તાળીઓનો ગડગડાટ થાય જ્યારે જે. કૃષ્ણર્મૂિત અને રજનીશજીનાં પ્રવચનોની સીડી સાંભળો કે ડીવીડી જુઓ-ક્યાંય એક તાળી નહીં પડે. તાળીઓ કેટલી તકલાદી હોય છે એનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ આ કિસ્સો છે : બે એક દાયકા પહેલાં વિખ્યાત સંતૂરવાચક પંડિત શિવકુમાર શર્મા સુરત આવ્યા ત્યારે એમની કોન્સર્ટના બીજા દિવસે કવિ ડો.મુકુલ ચોક્સી એમને મળ્યા ત્યારે સાહજિક રીતે પ્રશ્ન કર્યો, 'પંડિતજી, તમને સુરતનું ઓડિયન્સ કેવું લાગ્યું?' પંડિતજી એ કહું, 'સરસ પણ અહીંના લોકો તાળીઓ બહુ વગાડે છે! ' શાસ્ત્રીય સંગીતના જલસામાં જ નહીં કોઈપણ જાહેર કાર્યક્રમોમાં વારંવાર વગાડવામાં આવતી તાળીઓ ડિસ્ટર્બીંગ હોય છે. એવી વાત સ્ટેન્ડ અપ કોમેડિયન જેવા પ્રવચનકારો નહીં સમજે ત્યાં સુધી એમના શ્રોતાઓ પણ અબુધ અને જડસુ જ રહેવાના. ખેર, સભાગૃહમાંની પિનડ્રોપ સાયલન્સે એ દશેરાએ પંડિતજીને વિજેતા બનાવ્યા. મહારાજાએ એમને રાજગાયકના ખિતાબ અને ચંદ્રકની સાથે એક કટાર ભેટ આપી. આ કટાર આપવાનું કારણ કે કોઈ પણ નામી, સિદ્ધહસ્ત વ્યક્તિ જેમ જેમ જીવનમાં આગળ વધતી જાય એમ સમાજમાં એના દુશ્મનો વધતા જવાના,ન કરે નારાયણ ને કોઈ એમના પર જીવ લેવા હુમલો કરવાની કોશિશ કરે તો સ્વરક્ષણ માટે આ કટાર કામ લાગે, રાજા તરફથી અભવચન આપવામાં આવે કે આ કટાર દ્વારા થયેલું સેલ્ફડિફેન્સ માટેનું એક ખૂન માફ કરવામાં આવશે. બાય ધ વે અમે જ્યારે લખેલું કે સરકાર જો અમને એક હત્યા કરવાનો પરવાનો આપે અને અમારી સામે એક સેક્યુલર અને એક આતંકવાદી ઊભા હોય તો અમે કોનું જયશ્રીકૃષ્ણ કરીએ ત્યારે ખબર નહીં કે ખરેખર આવું ખૂન આગોતરું માફ થઈ જતું હોય છે. પંડિતજી રાજગાયક તરીકે પાલખીમાં ફરે છે, ઘોડાગાડી જોડીને બહારગામ જાય છે અને ૧૮ કમરાવાળી વિશાળ હવેલીમાં રહે છે, ખાનસાહેબ આ જોઈને ઇર્ષ્યાથી બળ્યા કરે છે. બીજા દશેરા આવ્યા, ફરી સ્પર્ધા થઈ, ખાનસાહેબે ફરી બીડું ઝડપીને પંડિતજી સાથે મુકાબલો કર્યો પણ ફરી હારી ગયા. આ સિલસિલો પૂરાં ૧૪ વર્ષ સુધી ચાલ્યો. ૧૪ વર્ષ સુધી ખાનસાહેબ પંડિતજીના હાથે હારતા રહ્યા. પંદરમા વર્ષે કંઈક એવું બને છે કે પ્રથમ ખાનસાહેબ ગાય છે અને પછી પંડિતજીનો વારો છે પણ પંડિતજી મૌન છે. શું કામ મૌન છે તે ફિલ્મની વાર્તાનો એક ઇન્ટરેસ્ટિંગ વળાંક છે જે સસ્પેન્સ અહીં ખોલવું નથી પણ પંડિતજી ગાતા નથી અને રાજગાયકનો ખિતાબ ખાનસાહેબને મળે છે. પંડિતજીની હવેલીમાં હવે ખાનસાહેબ રહેવા આવી જાય છે. વાર્તા હજુ અડધે જ પહોંચી છે અને હવે હું વાર્તા વિશે આગળ કંઈ નથી કહેવાનો. ખાનસાહેબ ઉત્તમ ગાયક છે એની ના નથી. પંડિતજીએ પોતે જાહેર દરબારમાં એમની આર્ટને સરાહી છે પણ ખાનસાહેબ કોન્સ્ટન્ટ કમ્પેરિઝન કર્યા કરે છે. પંડિતજી સાથે પોતાની તુલના કર્યા કરે છે. કોઈ પણ આર્ટિસ્ટ કે કોઈ પણ માણસ માથે સૌથી મોટાં જે બે જોખમો તોળાતાં હોય છે એમાંનું પહેલું તુલના,બીજાની સાથે સરખામણી કરીને આપણે આપણી પાસે જે ઉત્તમ છે તેનું ગૌરવ કરવાનું ભૂલી જતાં હોઈએ છીએ અને જે મળ્યું છે તે મને કેમ નથી મળ્યું એવું વિચારતી વખતે આપણે ત્રણ વાત ધ્યાનમાં જ નથી લેતાં.             ૧. એની પાસે મારા કરતાં કદાચ વધારે પ્રતિભા હોઈ શકે.  ૨. એવું પણ બને કે એને જે કંઈ મળ્યું છે તે મેળવવા માટે એણે જે જે કર્યું છે તે કરવાની મારી તૈયારી/મરજી નથી. મારે કંઈ એણે જે જે કરીને આ બધું મેળવ્યું છે તેના દ્વારા આ બધું મેળવવાનું નથી અને  ૩. જે નથી મળ્યું તે મેળવવા માટે મારે મારી કળાને આગળ વધારવી જોઈએ, એ સિવાયનો બીજો કોઈ રસ્તો અપનાવવો જોઈએ નહીં. તુલના પ્રથમ તબક્કો છે અને બીજો તબક્કો છે ઘમંડ. રાજગાયક બન્યા પછી ખાનસાહેબ ઘમંડી બની ગયા છે. ૧૪-૧૪ વર્ષ સુધી રાજગાયક તરીકેની સાહ્યબી અને માનપાન ભોગવ્યાં પછી પણ જે ઘમંડનો એક કણ પણ પંડિતજીમાં નહોતો પ્રવેશ્યો તે રાજગાયક બન્યા પછી તરત જ મણના હિસાબે ખાનસાહેબના સર પર સવાર થઈ ગયા, જેનું પરિણામ શું આવ્યું હશે એની કલ્પના તમે કરી શકો છો પણ કેવી રીતે આવ્યું એ જાણવા માટે ફિલ્મ જોવી પડે તમારે. ચારે તરફ તમારાં ગુણગાન ગવાતાં હોય, ખાનસાહેબ કહે છે એમ "બધી તરફથી મારા માટે આમંત્રણો આવી રહ્યાં છે, ભલભલાં લોકો મને ભેટસોગાદો મોકલી રહ્યાં છે," એવા તબક્કામાંથી તમે પસાર થતા હો તમારે ઘમંડથી દૂર રહેવાનું કામ કપરું છે. બહારથી તમે ગમે એટલો નમ્ર કે મળતાવડો વ્યવહાર કરતા હો પણ તમારી અંદર રહેલો ઘમંડ કયાંકને ક્યાંક કોઈક રીતે તમારી કળામાં પણ છલકાઈ જતો જ હોય છે અને એ ઘમંડ તમારો માટે વિનાશ નોતરતો હોય છે. મરાઠી નાટક પર આધારિત આ ફિલ્મની પટકથા અને સંવાદો ગુજરાતી રાઇટર પ્રકાશ કાપડિયાએ લખ્યા છે. તુલના અને અહમ્ની ભારે ભરખમ ફિલસૂફીને હન્ડ્રેટ પર્સન્ટ મનોરંજનનાં માધ્યમથી પેશ કરતી સુબોધ ભાવે અભિનીત-દિર્ગ્દિશત આ મરાઠી ફિલ્મ જોઈને એક વિચાર આવે છે.   ધારોકે પ્રાદેશિક ભાષાની ફિલ્મો જેટલાં થિયેટરોમાં રિલીઝ થાય છે એટલાં જ થિયેટરોમાં આ મોટી કહેવાતી હિન્દી ફિલ્મો રિલીઝ થાય તો પાંચમે કે છઠ્ઠે અઠવાડિયે કોઈ એને જોવા જાય ખરું?

__._,_.___

---

Posted by: Bhupendra Jesrani <jesranibd@yahoo.co.in>

---

Reply via web post

•

Reply to sender

•

Reply to group

•

Start a New Topic

•

Messages in this topic (1)

World&#39;s Best forwarded emails...

Spread a word to join amdavadis4ever-subscribe@yahoogroups.com

To translate the posted material into your native/regional language,
please visit http://translate.google.com/

Like us on facebook: amdavadi amdavadi

Visit Your Group

• New Members 75

• Privacy • Unsubscribe • Terms of Use

.

__,_._,___